Ομιλία κατά τη συζήτηση στο Κοινοβούλιο για την κύρωση του κρατικού προϋπολογισμού οικονομικού έτους 2009.
Δευτέρα 22 Δεκεμβρίου 2008
Κυριακή 21 Δεκεμβρίου 2008
Παρασκευή 19 Δεκεμβρίου 2008
από την "ηρωίνη" στη "μεθαδόνη": κοινό ευρω-ομόλογο
Αν ένας Άγγλος ή ένας Γερμανός έγραφε το "Βαμπίρ και Κανίβαλοι" ή το "Λευκό Κοτσύφι" πολύ πιθανό να είχαν γίνει αντικείμενο δημόσιας συζήτησης και στο διεθνή τύπο. Αν ένας Έλληνας διατυπώσει την ιδέα για ένα κοινό ευρω - ομόλογο οι πάντες θα χαμογελάσουν ειρωνικά με τη σκέψη ότι οι Έλληνες πάνε να μοιραστούν τη δημοσιονομική ασωτία τους με τους ευρωπαίους εταίρους. Εντάξει, ας μη γλιστράμε τέτοιες ώρες στον αντεστραμένο ναρκισσισμό της "δυστυχίας να είσαι 'Ελληνας". Αλλά διερωτώμαι αν ήμουν Γερμανός, θα έκανα πρόταση για έκδοση Ευρω – ομολόγου, ώστε να εξασφαλιστεί πρόσβασή μας σε φθηνό δανεικό χρήμα; Πιθανόν όχι. Η Ελλάδα είναι εξαρτημένη από τον υπερδανεισμό όπως ο ηρωινομανής και είναι επείγον για να στηρίξουμε ένα άμεσο πρόγραμμα σταθεροποίησης – αναδιάρθρωσης τουλάχιστον να βρούμε “μεθαδόνη”. Και η Γερμανία όμως είναι υπερεξαρτημένη από τις εξαγωγές κι αν η υπόλοιπη Ευρώπη βυθιστεί στην ύφεση, η απρόθυμη τώρα αλλά συνετή χώρα θα γνωρίσει δυσάρεστες εκπλήξεις. Προς το παρόν όμως μπορεί να αποκαλεί όπλο μαζικής αυτοκτονίας την αμερικανική και βρετανική στρατηγική της ρίψης χρήματος με τα “ελικόπτερα”.
Η κρίση έχουμε ξαναπεί είναι “πόλεμος” με άλλα μέσα. Αλλά και ο δανεισμός των κρατών μες στην κρίση είναι άγριος ανταγωνισμός για φθηνό χρήμα στις παγκόσμιες χρηματαγορές. Οι άσωτες ΗΠΑ, ακόμα και εν μέσω της κρίσης που προκάλεσαν, εξακολουθούν να γίνονται μαγνήτης φθηνού δανεικού χρήματος και να επικρατούν ακόμα και ευρωπαϊκών κυβερνήσεων με πολύ καλύτερη δημοσιονομική εικόνα. Οι ΗΠΑ και δανείζονται φθηνά και έχουν και τη μηχανή που κόβει δολλάρια για να τρομπάρουν με καυτό χρήμα την αγορά τους αλλά και να μεταβιβάζουν τις απώλειές τους στους άλλους. Οι Ευρωπαίοι δεν έχουν αυτές τις δυνατότητες. Η αμερικανική αγορά ομολόγων υπερέχει σε μέγεθος και ρευστότητα. Η ευρωπαϊκή αντίθετα είναι θρυμματισμένη. Η έκδοση κοινού ευρω-ομολόγου στη βάση εγγυητικού fund θα ανατρέψει αυτήν την εικόνα. Θα ενισχύσει το ευρώ ως διεθνές αποθεματικό νόμισμα. Θα επιβάλει την τιμολόγηση του πετρελαίου και των άλλων commodities στη βάση του ευρώ. Εννοείται ότι θα συγκροτείται τεχνικά μ' ένα τρόπο που θα κερδίζουν όλες οι χώρες και δεν θα φορτώνουν οι άσωτες τους κινδύνους τους στις πλεονασματικές. Όμως με τα σημερινά δεδομένα ούτε η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα ούτε το Eurogroup έχουν ανάλογη αρμοδιότητα. Η ωρίμανση αυτής της ρηξικέλευθης ιδέας, που πάει πέρα από το Μάαστριχτ, θέλει χρόνο, ενώ εμείς καιγόμαστε για γρήγορα, υγιή δημοσιονομικά αντιθρομβωτικά.
Ο μόνος διαθέσιμος ευρωπαϊκός θεσμός που μπορεί να εκδώσει ένα προσωρινό, κοινό ομόλογο, καθαρά αντικυκλικού επενδυτικού χαρακτήρα, στη βάση ενός μεγάλου σταθεροποιητικού fund, διάρκειας το πολύ πέντε χρόνων, είναι η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων. Αυτή η πρακτική ιδέα αν προβληθεί σωστά στους τρεις πρώτους μήνες του 2009, μπορεί να πείσει ακόμα και τους απρόθυμους γερμανούς για μια πράγματι κοινή ευρωπαϊκή απάντηση στην κρίση, η οποία ταυτόχρονα θα επανατοποθετεί τους πόρους σε κρίσιμες για την ανταγωνιστικότητα και το περιβάλλον υποδομές και σε δυναμικούς, ανερχόμενους, καινοτομικούς τομείς, ιδιαίτερα της μικρομεσαίας επιχειρηματικότητας. Επενδύσεις με θετικό πολλαπλασιαστή στην οικονομία κι όχι βέβαια για να τσιμεντώνουμε το "τίποτα" με το "πουθενά".
Προσοχή όμως! Θα πρόκειται αποκλειστικά για crisis management κι όχι για φεντεραλισμό στα κλεφτά που θα ξεσηκώσει τα γνωστά ευρωσκεπτικιστικά αντανακλαστικά. Ας κάνουμε τώρα μέσα στην κρίση ένα "μικρό" πρακτικό βήμα και τα υπόλοιπα θα έρθουν από "μόνα" τους σαν ώριμη αναγκαιότητα. Το ευρω -ομόλογο όταν έρθει η ώρα του θα αντιπροσωπεύει ένα μεγάλο βήμα στην πολιτική εκπροσώπηση του ευρώ και στην οικονομική διακυβέρνηση και ολοκλήρωση της Ευρωζώνης. "Δωρεάν Γεύμα" όμως, ας το ξέρουμε, κανείς δεν θα μας προσφέρει.
Πέμπτη 18 Δεκεμβρίου 2008
Συζήτηση στον ΙΑΝΟ
Να υπενθυμίσω την ανοιχτή συζήτηση την ερχόμενη Τρίτη 23/12 (12:30) στο βιβλιοπωλείο IANOS, με αφορμή το «Λευκό Κοτσύφι blue tree Μαύρο Καράβι», για το κραχ και τις σεισμικές μετατοπίσεις στο νέο καπιταλισμό, αλλά και για την κρίση των γενεών. Μαζί μας για να συντονίσει τη συζήτηση και να παρέμβει θα είναι ο Παύλος Τσίμας.
Παρασκευή 12 Δεκεμβρίου 2008
Παρασκευή 5 Δεκεμβρίου 2008
Τετάρτη 3 Δεκεμβρίου 2008
Ανοιχτές συναντήσεις με αφορμή το "Λευκό Κοτσύφι"
Δημοσιεύω παρακάτω τις πρώτες ημερομηνίες στις οποίες μπορούμε να συναντηθούμε και να συζητήσουμε ανοιχτά για το «Λευκό Κοτσύφι, Blue Tree, Μαύρο Καράβι», την οικονομική κρίση και ότι άλλο επιθυμείτε. Θα σας ενημερώσω όταν προστεθούν και άλλες εκδηλώσεις.
Δευτέρα 8 Δεκεμβρίου - 19.30: Χανιά – Κέντρο Μεσογειακής Αρχιτεκτονικής (Κ.Α.Μ.)
Τετάρτη 10 Δεκεμβρίου - 20.00: Ηράκλειο – Αίθουσα Ανδρόγεω
Σάββατο 13 Δεκεμβρίου - 12.00: Θεσσαλονίκη – Βιβλιοπωλείο ΙΑΝΟΣ (Πλατεία Αριστοτέλους)
Κυριακή 14 Δεκεμβρίου - 19.00: Λυκόβρυση – Πνευματικό Κέντρο Δήμου Λυκόβρυσης
Δευτέρα 15 Δεκεμβρίου - 19.30 : Παπάγου - Πολιτιστικό Κέντρο Δήμου Παπάγου
Δευτέρα 15 Δεκεμβρίου - 19.30 : Παπάγου - Πολιτιστικό Κέντρο Δήμου Παπάγου
Τρίτη 23 Δεκεμβρίου - 12.30: Βιβλιοπωλείο ΙΑΝΟΣ (Σταδίου, Αθήνα)
Παρασκευή 28 Νοεμβρίου 2008
Ποιος;
Οι «πυροσβέστες» ή η ίδια η «φωτιά»,
θα κάνουν την περισσότερη και πιο δημιουργική δουλειά; Έτσι τελειώνει το κεφάλαιο για το κραχ 2007-10 του βιβλίου μου ΛΕΥΚΟ ΚΟΤΣΥΦΙ, blue tree, ΜΑΥΡΟ ΚΑΡΑΒΙ.
θα κάνουν την περισσότερη και πιο δημιουργική δουλειά; Έτσι τελειώνει το κεφάλαιο για το κραχ 2007-10 του βιβλίου μου ΛΕΥΚΟ ΚΟΤΣΥΦΙ, blue tree, ΜΑΥΡΟ ΚΑΡΑΒΙ.
Ποιοι έχουν τα κότσια να αφήσουν τη «φωτιά», την κρίση, να κάνει δημιουργικά τη δουλειά της ή πιο σωστά να την προσανατολίσουν έξυπνα με τις παρεμβάσεις τους στην «δημιουργική καταστροφή»; Εν μέσω της κρίσης ξετυλίγεται ένας ακήρυκτος πόλεμος ανάμεσα στις καθιερωμένες οικονομικές δυνάμεις του status quo και αυτές του καινοτομικού entrepreneurship capitalism. Οι πόροι θα συγκεντρωθούν στο όνομα της προστασίας από την ύφεση αποκλειστικά σε παρωχημένους διαπλεκόμενους δεινόσαυρους, σε φθίνοντες ή χαμηλής απόδοσης τομείς ή σε νέους δυναμικούς; Αυτή η στρατηγική επιλογή θα προσδιορίσει την απάντηση στο «μετά την κρίση τι;», τις νέες ισορροπίες στην παγκόσμια οικονομία, την ανταγωνιστικότητα και τη δυναμική των πόλων του νέου καπιταλισμού. Η Ευρώπη και η Κίνα θα δουν για μια ακόμα φορά την πλάτη των ΗΠΑ στο επόμενο κύμα της τεχνολογικής καινοτομίας και επιχειρηματικότητας παρά την πληγωμένη ηγεμονία τους;
Αν μετά τις τράπεζες με το εύλογο συστημικό ρίσκο, «σώζουν» με το χρήμα των φορολογούμενων και τους δεινόσαυρους της αυτοκινητοβιομηχανίας μέχρι που θα φτάσουν οι «σωτηρίες»; Καλού κακού ας υπολογίσουμε τις πιθανότητες που έχει το καταστροφικό σενάριο: Οι «σωτήρες», τα κράτη «σώζουν» τις τράπεζες και τους προνομιούχους κλάδους αλλά δε μπορούν να «σώσουν» τον εαυτό τους, οι «σωσμένες» τράπεζες δεν «σώζουν» την πραγματική οικονομία και η τελευταία παίρνει μαζί της στην πτώση και τις «σωσμένες» τράπεζες. Όλες οι μαύρες τρύπες ενοποιούνται σε μια γιγάντια καταβόθρα που καταπίνει το χρήμα των φορολογούμενων.
Η «φωτιά» στην εξέλιξή της το 2009 μας επιφυλάσσει απροσδόκητες εκπλήξεις. Εκεί που θα νομίζουμε ότι είναι υπό έλεγχο θα έχουμε νέες εστίες αναζωπύρωσης από τις πιστωτικές κάρτες και την αγορά «παραγώγων» μέχρι τη «σκιώδη τραπεζική», τις καταρρεύσεις κολοσσών της πραγματικής οικονομίας και τα «κανόνια» σε αναδυόμενες αγορές. Εκεί που το μέτωπο της «φωτιάς» ήταν πληθωριστικό μπορεί, παρά τα νομισματικά και δημοσιονομικά μέτρα, να αλλάξει αιφνίδια σε αποπληθωριστικό, το χειρότερο σενάριο, το επιτόκιο μπορεί να γίνει ακόμα και μηδέν αλλά κανείς δε θα αγγίζει το χρήμα, αφού οι προσδοκίες για τις τιμές θα γίνονται πτωτικές, όλοι θα αναβάλουν αγορές και επενδύσεις, θα στοιχηματίζουν στο καθοδικό σπιράλ και θα παγώνει η οικονομική δραστηριότητα. Κυβερνήσεις, κεντρικοί τραπεζίτες και κυρίως οι ακαδημαϊκοί, νεοκλασικοί ή νέο-κεϋνσιανοί, δέσμιοι του συνδρόμου της «γραμμής Μαζινό», στήνουν τα οχυρωματικά έργα με βάση τα δεδομένα προηγούμενων «πολέμων» αλλά ο «αντίπαλος» ακολουθεί νέα διαδρομή, υπερφαλαγγίζει την καθιερωμένη «αμυντική» διάταξη και μπορεί να βρεθεί στα νώτα μας. Το κυριότερο στην προσπάθειά τους να αντιμετωπίσουν τη σημερινή κρίση ετοιμάζουν ακούσια αλλά πυρετωδώς την επόμενη κρίση που θα έχει σχετικά διαφορετική αφετηρία και άλλα χαρακτηριστικά. Σε χώρες όπως η Ελλάδα με γιγάντιο δημόσιο χρέος, δημογραφική γήρανση και υπό κατάρρευση ασφαλιστικά συστήματα η επόμενη κρίση θα συνδυάζει τη δημοσιονομική, νομισματική και χρηματοπιστωτική κρίση με την ύφεση. Προς το παρόν το κεντρικό πρόβλημα είναι ο «πάγος».
Η εσωτερική λογική του χρηματοπιστωτικού συστήματος που οδηγεί περιοδικά από την ευφορία στον πανικό είναι η ίδια που ρίχνει λάδι στη φωτιά και πάγο στην παγωνιά. Η κυκλική αυτή εσωτερική λογική μπορεί σε ένα βαθμό να αντιστραφεί, να γίνει αντι-κυκλική με αλλαγές που αναλύω στο «ΛΕΥΚΟ ΚΟΤΣΥΦΙ» αλλά τώρα επειγόμαστε, ο «πολυτραυματίας» παγώνει χρειάζεται «οξυγόνο» και «αίμα», καυτή ρευστότητα και όλα τα διαθέσιμα νομισματικά και δημοσιονομικά αντιθρομβωτικά και βλέπουμε το ενδεχόμενο Β και Γ crisis management. Στο Δ «προσευχόμαστε». Κινέζοι και Γερμανοί, κράτη και νοικοκυριά, που έχουν πλεονάσματα πρέπει να αρχίσουν να ξοδεύουν περισσότερο. Το ίδιο και τα γιαπωνέζικα νοικοκυριά. Εμείς στο eurogroup χρειαζόμαστε δυνατή μείωση των επιτοκίων, συγχρονισμένη αλλά διαφοροποιημένη ανά χώρα χρήση των δημοσιονομικών διεγερτικών, προσωρινή μείωση του ΦΠΑ και βλέπουμε. Αλλά τι να κάνουν καταχρεωμένες χώρες όπως η Ελλάδα, με δεμένα χέρια μέσα στην κρίση, με χαμηλή πιστοληπτική ικανότητα που δανείζεται όλο και πιο ακριβά, στο όριο συναγερμού, με κατάρρευση της ανταγωνιστικότητας τους, στις οποίες η ενεργός ζήτηση αυξάνει κυρίως τις εισαγωγές και μ’ ένα κράτος με χαμηλή παραγωγικότητα και απόδοση, κράτος του Εφραίμ; Θα μας δώσει τη δυνατότητα το eurogroup να δανειστούμε πιο φθηνά, με την προϋπόθεση ενός μεσοπρόθεσμου σχεδίου διαχείρισης του δημόσιου χρέους μας; Θα αναβαθμιστεί το επίπεδο της ευρωπαϊκής αλληλεγγύης και ολοκλήρωσης, πολιτικής και οικονομικής, με την έκδοση ευρωομολόγου που θα γίνει παγκόσμιος μαγνήτης φθηνού χρήματος και θα ανταγωνιστεί με καλύτερους όρους τις ΗΠΑ στη διεθνή αγορά ομολόγων;
Η μεγάλη κρίση του καπιταλισμού 2007-10 δεν είναι μια συνηθισμένη κυκλική κρίση. Φέρνει στην επιφάνειά της σεισμικές μετατοπίσεις των τεκτονικών πλακών του παγκόσμιου καπιταλισμού που μετακινούνται ανατολικότερα. Είναι η μαμή νέων ισορροπιών και καταστάσεων, νέων υβριδίων. Είναι «πόλεμος» με άλλα μέσα. Ξαναμοιράζει τις ευκαιρίες, ανακατανέμει κερδισμένους και χαμένους. The Second Bounce of the Ball! Ποιοι θα βρεθούν πρώτη στην μπάλα στη δεύτερη αναπήδησή της; Η μεταπολεμική «ρύθμιση» του χρηματοπιστωτικού συστήματος και του διεθνούς εμπορίου είναι ανταγωνισμός με άλλα μέσα. Κάθε κέντρο και μοντέλο του καπιταλισμού, πίσω από τις ρητορείες για νέα αρχιτεκτονική, θέλει να τραβήξει τις νέες ρυθμίσεις προς όφελός του και να πετάξει τα σκουπίδια στην αυλή του γείτονα. Οι παλιές ισορροπίες έχουν κλονιστεί και οι νέες είναι ρευστές και σε εξέλιξη τα επόμενα 20 χρόνια. Η νέα ρύθμιση που υποσχέθηκαν οι ηγέτες του G-20 θα είναι πολύ δύσκολη στην επίτευξή της και σίγουρα μεταβατική και ασταθής στην αφετηρία της Τρίτης Εποχής της Παγκοσμιοποίησης. Οι ΗΠΑ μπορούν να φορτώσουν τις μισές απώλειές τους στους άλλους και θα επιδιώξουν να ανανεώσουν τον κεντρικό τους ρόλο. Οι ευρωπαίοι δεν έχουν ενιαία πολιτική. Το Λονδίνο θέλει οι ρυθμίσεις να μην απειλήσουν τη θέση του ως παγκόσμιο χρηματοοικονομικό κέντρο και πρωτεύουσα των «παραγώγων». Το Παρίσι επιδιώκει το αντίθετο και θέλει να βάλει το κράτος πιο αποφασιστικά στην υπηρεσία των γαλλικών πολυεθνικών στο νέο ανταγωνισμό. Η Γερμανία εμφανίζεται απρόθυμη για τον ηγετικό της ρόλο στην Ευρώπη φοβούμενη τα βάρη των άσωτων εταίρων της. Και οι Κινέζοι δε βιάζονται για μεγάλους ρόλους, βελτιώνουν διαρκώς τη θέση τους στην υπάρχουσα διάταξη και έχουν πλάνο εικοσαετίας για το τελικό προβάδισμά τους.
Η Προεδρία Ομπάμα εν μέσω της κρίσης μας δημιουργεί την ίδια αβεβαιότητα με την παγκόσμια οικονομία. Δεν ξέρουμε αν οι προσδοκίες μας πρέπει να είναι «πληθωριστικές» ή «αποπληθωριστικές». Θα εγκαινιάσει ο χαρισματικός χαμαιλέων του Λευκού Οίκου τη δύσκολη μεγάλη προσαρμογή των ΗΠΑ στις νέες ισορροπίες της Τρίτης Εποχής της Παγκοσμιοποίησης ή θα επιχειρήσει με νέο-προστατευτισμό να παρατείνει ένα ξεπερασμένο status quo στην παγκόσμια οικονομία;
Τρίτη 25 Νοεμβρίου 2008
Εναλλασσόμενες Φούσκες
Η παγκόσμια πλημμυρίδα φθηνού χρήματος που στήριξε την ανεξέλεγκτη πιστωτική επέκταση τα τελευταία δεκαπέντε χρόνια, πριν από την κρίση είχε στη βάση της παγκόσμιες ανακατατάξεις μεγάλης κλίμακας, ασύλληπτες για τα εγχειρίδια και τα μοντελάκια τόσο των νεοκλασικών όσο και των νεοκεϊνσιανών ακαδημαϊκών.
Οι «θεολόγοι» και οι φονταμενταλιστές αυτών των δύο σχολών σκέψης αιφνιδιάζονται όταν οι μεταβαλλόμενες ανάγκες του καπιταλισμού εν μέσω της κρίσης τον υποχρεώνουν να «εγκαταλείψει» το ένα κυρίαρχο δόγμα για να υιοθετήσει το αντίθετό του. Ο πολιτικός και ιδεολογικός κύκλος ξεπερνά τις εναλλαγές των κομμάτων στην εξουσία και παρακολουθεί τους μεγάλους κύκλους του καπιταλισμού. Τουλάχιστον στην Αμερική κάθε είκοσι πέντε τριάντα χρόνια έχουμε αλλαγή σκυτάλης ανάμεσα στη νεοκλασική και νεοσυντηρητική σχολή σκέψης και στην κεϊνσιανή, προοδευτική ή δεξιά.
H αγορά των ιδεών παράγει τις δικές της εναλλασσόμενες φούσκες. Δεν υπάρχει τίποτα πιο σπαστικό στη διάρκεια της κρίσης να βλέπεις ανθρώπους οι οποίοι νομίζουν πως λένε κάτι περισπούδαστο με το δίλημμα: «Kέινς ή Φρίντμαν;» παθιασμένους να εκθρονίσουν τον έναν ή τον άλλον. O μακαρίτης ο Kέινς υποστήριζε ότι είναι πιο εύκολο να βρεις φρέσκιες ιδέες από το να ξεκολλήσεις απ' τις παλιές. Kαι είναι πρώτος ο Mίλτον Φρίντμαν που αναφώνησε: «Eίμαστε όλοι κεϊνσιανοί!» το οποίο επανέλαβε στη συνέχεια ο Nίξον.
(Το παραπάνω κειμενάκι είναι και κομμάτι του "ΛΕΥΚΟ ΚΟΤΣΥΦΙ - blue tree - ΜΑΥΡΟ ΚΑΡΑΒΙ" σ.197-98. Εικόνα από Reuters μέσω Economist).
Σάββατο 22 Νοεμβρίου 2008
Με τον Νίκο Παπανδρέου στο Flash
Η σημερινή ενενηντάλεπτη κουβέντα με τον Νίκο Παπανδρέου στον Flash 96. Συζητάμε για την παγκόσμια οικονομική κρίση, τις πολιτικές εξελίξεις στην Ελλάδα, την εκλογή Ομπάμα, τις απαραίτητες αλλαγές στην Παιδεία, την πράσινη οικονομία. Συντονίζει ο Γιώργος Σταματόπουλος.
Νίκος Παπανδρέου & Μίμης Ανδρουλάκης - Flash 96 (mp3)
Εγγραφή σε:
Σχόλια (Atom)