Αυτό που έχει χαθεί.

Αναγνωρίζω ότι σημαντικές καινοτομίες του προγράμματος έχουν χαθεί στο δημόσιο λόγο του κόμματος. Αυτό δεν έχει σχέση μόνο με τα ομόλογα. Άλλωστε η υπόθεση αυτή είναι συγκλονιστική γιατί συνδέεται με την οργανωμένη καταλήστευση του αποθεματικού των ασφαλιστικών ταμείων.

Όπως έχουμε συζητήσει πολλές φορές σ’ αυτό το ιστολόγιο η βαθύτερη ουσία του ασφαλιστικού στην Ελλάδα δεν είναι ούτε τα όρια ηλικίας, ούτε οι εισφορές οι οποίες έτσι κι αλλιώς είναι μεγάλες, ούτε το μέγεθος των συντάξεων που είναι μικρό.

Είναι για μία σειρά λόγους, διαχρονικά, η απουσία αποθεματικού. Σκεφθείτε ότι σε μία ειδυλλιακή περίοδο για τις τιμές των μετοχών το συνολικό αποθεματικό φθάνει μετά βίας το 12% του ΑΕΠ ενώ σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες όπως η Ολλανδία ξεπερνά το 125% με προοπτική να πλησιάσει το 180% σε 20 χρόνια.

Επομένως το σκάνδαλο των ομολόγων ήταν μία ευκαιρία για το ΠΑΣΟΚ να φέρει στην πρώτη γραμμή της επικαιρότητας την πρόταση που υπάρχει στο πρόγραμμά του για τη δημιουργία του Εθνικού Κεφαλαίου Αλληλεγγύης. Ένα νέο κουμπαρά, ένα νέο αποθεματικό, ένα «fund μέλλοντος», το οποίο θα είναι κλειδωμένο για δέκα τουλάχιστον χρόνια και με τις αποδόσεις του θα στηρίξει το ασφαλιστικό στη δυσκολότερη καμπή του. Σ’ αυτό το «fund» θα πάνε όλα τα έσοδα από τις μετοχοποιήσεις, την εντατική εκμετάλλευση της ακίνητης περιουσίας του δημοσίου και μια σειρά άλλοι πόροι. Αυτό δεν έγινε μέχρι τώρα. Γιατί;

Αυθόρμητα υποβαθμίζεται από το υπουργοκεντρικό ΠΑΣΟΚ οποιαδήποτε πρόταση δεν αντιστοιχεί στις κυβερνητικές του εμπειρίες. Γενικότερα δεν αναδείχθηκε μία πρόταση για μία σύγχρονη, αποτελεσματική διαχείριση των αποθεματικών των ταμείων.

Κάτι πιο χαρακτηριστικό ακόμα. Υπάρχει στο πρόγραμμα μια «απλή» πρόταση που τα λέει όλα κι όμως έχει και αυτή «χαθεί». Μία θεμελιακή καινοτομία της κυβέρνησης του Γιώργου Παπανδρέου θα είναι το Νέο Δημόσιο Μάνατζμεντ, η Νέα Δημόσια Διαχείριση. Σύνδεση δηλαδή των χρηματοδοτήσεων με τα τελικά αποτελέσματα σε ποσότητα και ποιότητα υπηρεσιών και εισαγωγή στάνταρτ ποιότητας και δεικτών μέτρησης της απόδοσης σε χώρους δημόσιας και κοινωνικής ευθύνης. Έτσι θα αυξηθεί η απόδοση της δημόσιας δαπάνης σε προστιθέμενη κοινωνική αξία ώστε τα λεφτά να πιάνουν «τόπο».

Γιατί έχει χαθεί αυτή η ιδέα; Γιατί δεν αντιστοιχεί στις μέχρι τώρα κυβερνητικές εμπειρίες και το βίωμα των στελεχών.

Απαιτείται μία ριζική μεταστροφή στην κουλτούρα της διακυβέρνησης. Συνεπώς το συγκριτικό πλεονέκτημα του ΠΑΣΟΚ, ότι δηλαδή έχει ικανά στελέχη με κυβερνητική εμπειρία, σε ένα βαθμό μπορεί να εξελιχθεί σε μειονέκτημα. Η πείρα και η δύναμη της αδράνειας μπορεί τελικά να εμποδίσουν να συνειδητοποιηθεί ότι η «δουλειά μπορεί να γίνει διαφορετικά».

Η δυσκολία αυτή αποτελεί μία πρόκληση για την ηγεσία του και τον Γιώργο Παπανδρέου προσωπικά να δείξει χειροπιαστά στην κοινή γνώμη ότι είναι αποφασισμένος να κυβερνήσει διαφορετικά.

Κι αυτό απαιτεί, εκτός των άλλων, την ταχύρυθμη προετοιμασία στο Νέο Δημόσιο Μάνατζμεντ του πρώτου στρώματος των στελεχών για τις κρίσιμες θέσεις ευθύνης στον ευρύτερο μηχανισμό της διακυβέρνησης.

Ένα παλιό τάμα

Να ευχαριστήσω από καρδιάς όλους όσους κατόρθωσαν να έρθουν στην εκδήλωση της Παρασκευής. Πιο κάτω μπορείτε να δείτε μερικές φωτογραφίες από την εκδήλωση. Ετοιμάζουμε κι ένα podcast και ένα μικρό βίντεο.

Περνούμε χίλια βάσανα μα κάνω πως ξεχνούμε, φασίστες στα σαράντα σας εμείς θα το γλεντούμε

Έλαβα ένα email με τις σκέψεις ενός αναγνώστη του ιστολογίου πάνω στα ομόλογα και την χρησιμότητά τους που μου έκανε πολύ μεγάλη εντύπωση και θέλω να το βάλω κι αυτό στη συζήτηση. Μπορείτε να το διαβάσετε εδώ.

Σε δύο ημέρες συμπληρώνονται 40 χρόνια από την επιβολή της δικτατορίας στη χώρα. Καιρός να εκπληρώσω λοιπόν ένα παλιό τάμα. Έδωσα και μία συνέντευξη στον Βασίλη Σκουρή (η οποία θα δημοσιευθεί στο "Εθνος" το Σάββατο). Αντιγράφω εδώ ένα μέρος της:


Σε ποια γενιά πιστεύεις ότι άσκησε η δικτατορία τη μεγαλύτερη επίδραση;

Σε μας. Χτύπησε πάνω στο ξεμύτισμά μας, στην εφηβεία και στα φοιτητικά μας χρόνια. Διαμόρφωσε τη βασική ταυτότητα της γενιάς μου. Αντίθετα οι προηγούμενες γενιές είχαν βασικό σημείο αναφοράς πιο τραγικές εμπειρίες, την Κατοχή, την Αντίσταση, τον Εμφύλιο. Είχα σκαρώσει μια μαντινάδα και τη φώναξα όταν μας πήγαιναν στην ΕΣΑ Καβάλας: «Περνούμε χίλια βάσανα μα κάνω πως ξεχνούμε, φασίστες στα σαράντα σας εμείς θα το γλεντούμε». Ήταν παλιό τάμα. Το Κρητικό τραγούδι με την ευρεία έννοια έπαιξε καταλυτικό ρόλο τότε. Θυμηθείτε μόνο τον Μίκη και τον Ξυλούρη, τον Μαρκόπουλο και τον Λεοντή.

Σήμερα τι μαντινάδα θα έλεγες;

«Σαράντα χρόνια πέρασαν μα τίποτα δεν αλλάζει, σε κείνη την ανάμνηση ο νους κατασταλάζει». Όσοι ζήσαμε έντονα εκείνη την επτάχρονη νύχτα είμαστε κομμένοι στα δύο. Το καλύτερο κομμάτι μας είναι εκεί, σ’ ό,τι κάναμε με την αψηφισιά των είκοσι χρόνων.

Η εξέγερση του Πολυτεχνείου και ο αντιδικτατορικός αγώνας έβγαλε μια νέα γενιά πολιτικών στελεχών. Σωστά κατά τη γνώμη σας εντάχθηκαν τα στελέχη αυτά υπό τον λεγόμενο «παλαιό» πολιτικό κόσμο;

Έτσι γίνεται πάντα με τα μεγάλα κινήματα. Οι πρωταγωνιστές τους παίζουν ρόλο στη νέα κατάσταση. Μετά το Πολυτεχνείο ειδικά με το Κυπριακό κατέρρευσε η Χούντα και δεν «πρόκαμε» η γενιά μας να φέρει μια πιο ριζική μεταπολίτευση με τη δική της σφραγίδα. Ωστόσο υπήρξε μια τομή στην ιστορία της Ελλάδας. Αφήσαμε οριστικά πίσω μας τα καθεστώτα της ανωμαλίας. Πολλά πράγματα που κατακτήσαμε τώρα τα θεωρούμε δεδομένα και τα υποτιμούμε. Έτσι προχωρεί η ζωή. Πάμε για άλλα.

Η πραγματική μεταπολίτευση έγινε το 1974 ή όπως υποστηρίζουν ορισμένοι το 1981;

To ’81 ολοκληρώνει το ’74, «νομιμοποιεί» βαθύτερα και εντάσσει για πρώτη φορά την «άλλη» Ελλάδα στο κοινωνικό και πολιτικό σύστημα.

Σήμερα, κατά τη γνώμη σας, χρειάζεται μια νέα μεταπολίτευση; Και προς ποια κατεύθυνση;

Ναι, αναμφίβολα. Χρειάζεται μια νέα τομή και η πρωτοβουλία γι’ αυτήν. Η «πρώτη πράξη» της μπορεί να προέλθει από ένα επανιδρυτικό μετασχηματισμό στον ευρύτερο χώρο της κεντροαριστεράς. Το ΠΑΣΟΚ πρέπει να ξεκολλήσει από το επαναλαμβανόμενο πολιτικό παιχνίδι της μεταπολίτευσης, παρά τις μεγάλες συγκινήσεις και τις επιτυχίες του, και να αποτελέσει όχι απλώς εναλλακτική λύση στη διακυβέρνηση της Ν.Δ. αλλά συνολικά στο πολιτικό σύστημα. Αναγκαστικά θα υπάρξει αλυσιδωτή αντίδραση και στους άλλους χώρους.

Πόσοι αντέχουν να τραβήξουν ένα νέο δρόμο; Δεν βλέπεις μια σχετική εξάντληση πραγμάτων και προσώπων;

Ναι, ο χρόνος εμπεριέχει τη φθορά, την απώλεια ενέργειας. Αρκετά πρόσωπα που γεύτηκαν στην μεταπολίτευση ισχυρούς ρόλους και εξουσία βιώνουν εσωτερικά, υπαρξιακά το «σύνδρομο της κορυφής» και την «παγίδα της επιτυχίας». Η όρεξη έχει πέσει, ο ενθουσιασμός για αλλαγή και καινοτομία έχει εξασθενήσει, οι φιλοδοξίες έχουν μετατοπιστεί, η αίσθηση ενός μεγάλου σκοπού έχει αδυνατίσει. Η βαρεμάρα του «μία από τα ίδια» στοιχειώνει στο πολιτικό σκηνικό και διαβρώνει κι αυτούς που νομίζουν ότι βρίσκονται μακριά από την εξουσία. Υπάρχουν όμως πρόσωπα που έχουν μεγαλύτερες ψυχικές και πνευματικές εφεδρείες και ικανότητες αυτοανανέωσης. Σε κάθε περίπτωση στο ΠΑΣΟΚ και στα άλλα κόμματα χρειάζεται ένα νέο μίγμα προσώπων, νέων και «παλαιών».

Και να μην έκλεβαν... (μέρος δεύτερο)

Το παρακάτω ξεκίνησε σαν απάντηση στο πιο πρόσφατο σχόλιο του epicouros. Όπως συμβαίνει (συχνά!) εξελίχθηκε σε κανονικό post:

Θα συμφωνήσεις ότι πρέπει να χυθεί πλήρες φως στο σκάνδαλο των υπερτιμημένων ομολόγων. Η ψυχολογική καταστροφή που προκαλεί στο ασφαλιστικό είναι τεράστια. Πέρα όμως από τον εύλογο καταγγελτικό λόγο χρειάζεται ολοκληρωμένη εναλλακτική λύση στη διαχείριση των αποθεματικών. Στην πραγματικότητα το Ελληνικό κράτος πρέπει να αναλάβει τη διαχρονική ευθύνη του στη λεηλασία των αποθεματικών.

Πρώτον, επί δεκαετίες τα αποθεματικά των ταμείων καταθέτονταν ουσιαστικά άτοκα στην Τράπεζα της Ελλάδος και στην πράξη τροφοδότησαν όλα τα «θαλασσοδάνεια».

Δεύτερον, οι κυβερνήσεις φόρτωσαν στο ΙΚΑ, στον ΟΓΑ, στο ΝΑΤ και σε άλλα ασφαλιστικά ταμεία υποχρεώσεις της δικής τους πολιτικής πρόνοιας προς τους ανασφάλιστους δίχως αντίστοιχη καταβολή αντισταθμιστικών κεφαλαίων.

Τρίτον, πάρθηκαν αποφάσεις υπερ-πρόωρων συνταξιοδοτήσεων που διευκολύνουν τους μετόχους τραπεζών και «δημόσιων επιχειρήσεων» δίχως την καταβολή των αντιστοίχων κεφαλαίων που θα κάλυπταν το σχετικό έλλειμμα.

Τέταρτον, προωθούνται εντάξεις μίας σειράς ειδικών ταμείων στο ΙΚΑ με εξοργιστικά ανεπαρκή κάλυψη του αντίστοιχου αναλογιστικού ελλείμματος.

Πέμπτον, το Ελληνικό Δημόσιο, πέραν της αποτυχίας του να ελέγξει την εισφοροδιαφυγή, ουσιαστικά προωθεί συστηματικά την κυριαρχία της κατώτερης σύνταξης και συνεπώς δημιουργεί αντικίνητρα στην καταβολή ασφαλιστικών εισφορών.

Το Ελληνικό κράτος άμεσα πρέπει να αναπληρώσει τουλάχιστον μέρος των λεηλατημένων κεφαλαίων των ασφαλιστικών ταμείων με την άμεση ίδρυση του Εθνικού Κεφαλαίου Αλληλεγγύης των γενεών.

Είναι επείγον όλα τα έσοδα των όποιων μετοχοποιήσεων όπως αυτών που έχουν εξαγγελθεί εφόσον υλοποιηθούν (15% ΟΤΕ και Ταχυδρομικά Ταμιευτήρια, υποτιθέμενο ποσοστό της ΑΤΕ, Καζίνο Πάρνηθας, ποσοστό ΔΕΠΑ, ΟΛΠ, ΟΛΘ, Ιππόδρομος) όπως και όλα τα έσοδα από την εκμετάλλευση των Ολυμπιακών και των τουριστικών ακινήτων, τα έσοδα από την πρόσφατη μετοχοποίηση της Εμπορικής και γενικότερα από την εντατική και διαφανή διαχείριση της ακίνητης περιουσίας του Δημοσίου να δεσμευθούν για τη στήριξη του Εθνικού Κεφαλαίου Αλληλεγγύης των γενεών.

Αυτή η πράξη σε συνδυασμό με όλες τις άλλες αλλαγές θα ενισχύσει την εμπιστοσύνη των ασφαλισμένων στο σύστημα.

Και να μην έκλεβαν...

Όταν κυκλοφόρησε το Θηλυκό Πόκερ πολλοί μου είπαν ότι τα hedge funds είναι ένα εξωτικό θέμα για την ελληνική πραγματικότητα. Να όμως που σε χρόνο μηδέν δύο – τρεις βασικές ιδέες του βιβλίου σχετικά με τους «εναλλακτικούς επενδυτές», τα νέα χρηματοοικονομικά προϊόντα και τη διαχείριση κινδύνων στα αποθεματικά των ασφαλιστικών ταμείων απέκτησαν μια δραματική επικαιρότητα. Άλλωστε με τα τελευταία βιβλία μου προσπαθώ συστηματικά να μυήσω ευρύτερα το πολιτικό και οικονομικό σύστημα στη διαχείριση ρίσκου. Σ’ όλο τον κόσμο συντελείται μια χρηματοοικονομική και ασφαλιστική επανάσταση και εμείς εμφανιζόμαστε αμήχανοι ή και άσχετοι. Αυτό εκτός των άλλων κάνει πιο εύκολη τη δουλειά για τους λωποδύτες.

Πιάστηκε στα πράσα ο τελευταίος κρίκος μιας αλυσίδας και υπάρχουν ισχυρές ενδείξεις ότι αυτός συνδέεται με τον πρώτο κρίκο στην έκδοση των ομολόγων. Στην αφετηρία υπήρχε το τέλος. Η κυβέρνηση διόρισε τους διοικητές των Ταμείων και ταυτόχρονα εξάλειψε και την ελάχιστη εποπτεία που υπήρχε στο παρελθόν.

Όμως το πρόβλημα είναι ασφαλώς γενικότερο. Και να μην έκλεβαν ο τρόπος διαχείρισης των αποθεματικών είναι πρωτόγονος. Δεν φτάνει να είναι τίμιος ο διαχειριστής – επενδυτής. Αν είναι άσχετος είναι περίπου το ίδιο επιζήμιος. Οι επενδύσεις ενός ασφαλιστικού ταμείου πρέπει να είναι αντίστοιχες με το προφίλ του, τις άμεσες και μακροπρόθεσμες χρονοπληρωμές του ώστε να υπάρχουν τα κατάλληλα στρώματα ρίσκου – απόδοσης και το ανάλογο χαρμάνι επενδυτικών προϊόντων για την αντιστάθμιση των κινδύνων. Όπως είναι κατακερματισμένα τα ασφαλιστικά ταμεία δεν μπορούν να κάνουν οικονομίες κλίμακας ούτε έχουν διαπραγματευτική δύναμη έναντι των «διαχειριστών κεφαλαίου». Πρέπει να πάμε στην ομαδοποιημένη διαχείρισή τους και στο asset pooling σε διάφορες παραλλαγές. Επίσης χρειάζεται ανεξάρτητη εποπτεία με υψηλό επαγγελματικό επίπεδο, διαφάνεια και αξιοπιστία.

Η λεγόμενη επιτροπή Θωμόπουλου δεν είχε ούτε αρμοδιότητες ούτε δυνατότητες να κάνει κάτι τέτοιο. Η επιλογή του Καραμανλή για έγκριση των διορισμένων διοικήσεων από την Τράπεζα της Ελλάδας και την Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς δεν λύνει κανένα πρόβλημα παρά διαχέει την ευθύνη σε πολλούς ανευθυνοϋπεύθυνους.

Το πολιτικό σύστημα αλλά και το συνδικαλιστικό τα έχει κάνει θάλασσα με το ασφαλιστικό. Είναι μια εκκωφαντική αποτυχία την οποία καταγράφω στο βιβλίο Βαμπίρ και Κανίβαλοι. Αλλά το πρόσφατο περιστατικό με τη συμμορία των υπερτιμημένων ομολόγων προκαλεί στο ψυχολογικό επίπεδο μια καταστροφή απείρως μεγαλύτερη από το μέγεθος της απάτης.

Ο «Ιησούς» μέσα μας ευλογεί τον «Ιούδα»

Ανθρωποκυνηγητό, συλλήψεις, βασανιστήρια. Δεν βρισκόμαστε στα Ιεροσόλυμα με τους Ρωμαίους και τους Φαρισαίους αλλά στη χουντοκρατούμενη Αθήνα ένα μήνα μετά το Πολυτεχνείο. «Προσεχώς» στον κινηματογράφο Απόλλων η ροκ όπερα Jesus Christ SuperStar που συγκλόνισε τους teenagers όλου του κόσμου. Εμείς όμως είχαμε τότε το δικό μας Γολγοθά. Είμαι κόκκινο πανί, περνώ με παραλλαγή έξω από το Απόλλων, ρίχνω μια ματιά στα διαφημιστικά αλλά την επομένη η Χούντα με απαίτηση της Ιεράς Συνόδου απαγορεύει την προβολή της ταινίας.

Εκείνο το παγωμένο βράδυ του Δεκέμβρη του 1973 έκανα τη σκέψη ότι ο Ιησούς Χριστός είναι ένα ατέλειωτο βιβλίο. Κάθε άνθρωπος μπορεί να προσθέσει τη δική του σελίδα. Αυτό έκανε, σκέφθηκα, ο Νόρμαν Τζούισον με τη ροκ όπερά του. Καθένας αναζητεί το δικό του δρόμο προς το Χριστό. Ο δικός μου ο Χριστός πραγμάτωνε την ελευθερία, την αγάπη, τη δικαιοσύνη και κατοικούσε τότε στα κολαστήρια και τα ξερονήσια της Χούντας και όχι στην αίθουσα της Ιεράς Συνόδου.

Κάθε ένας μπορεί να δώσει διαφορετικές ερμηνείες και να εμπνευστεί άπειρες ιστορίες και μύθους για τα κατεξοχήν θρυλικά πρόσωπα του Ιούδα και της Μαρίας της Μαγδαληνής. Δεν ήξερα, ούτε έμαθα ποτέ, ποια εσωτερική απελπισία οδήγησε τον Ιούδα να γίνει προδότης στην ροκ όπερα του Νόρμαν Τζούισον. Όμως τότε πρώτη φορά έκανα τη βλάσφημη φαντασίωση ότι η θυσία στις θρησκείες, στις ιδεολογίες, τον έρωτα και την πολιτική αποκτά νόημα μόνο όταν υπάρχει ένας προδότης και ίσως ο Ιούδας να ήταν ο πιο γενναίος μαθητής του Ιησού που δέχτηκε εθελοντικά να φορτωθεί τον ατιμωτικό ρόλο του προδότη προς «δόξαν Ιησού». Εκεί μου πέρασε σαν αστραπή από το μυαλό ένα άλλο κινηματογραφικό σενάριο με πιθανό τίτλο Η θυσία του Ιούδα που θα τα είχε όλα όσα οδήγησαν στο σταυραναστάσιμο μήνυμα και στο διαχρονικό οικουμενικό θρίαμβο του Ναζωραίου: τον Ιούδα πιστό μαθητή, τα τριάκοντα αργύρια, το φιλί του Ιούδα, τη φράση του Ιησού «ό,τι έχεις να κάνεις κάντο γρήγορα», το πέταμα των αργυρίων στο ναό καθώς και την αυτοκτονία του Ιούδα.

Ποιοι θα μπορούσαν να θεωρηθούν το 1973 και το 2007 οι σύγχρονοι Χριστοί και σύγχρονοι Ιούδες; Κάντε σιωπηρά ο καθένας τη δική του λίστα. Όμως τελικά το άρωμα της προδοσίας είναι παντού στη ζωή μας. Κάθε προδομένος είναι ανεπανόρθωτα δεμένος με τον προδότη του. Ο «Ιούδας» μπορεί να είναι το δικό μας αρνητικό είδωλο που ίσως να υποκινήσει μια διαδικασία αυτο-μεταμόρφωσής μας. Ο «Ιησούς» και ο «Ιούδας» είναι οι πρωταγωνιστές στην εσωτερική μας σκηνή. Μέσα μας ο «Ιησούς» ευλογεί τον «Ιούδα», τον απενοχοποιεί και μας υπενθυμίζει με τη γλώσσα του Αποστόλου Παύλου ότι: η αγάπη όλα τα ανέχεται, όλα τα πιστεύει, όλα τα ελπίζει, όλα τα υπομένει. Μπορείς να ταυτιστείς με το Χριστό σε όποια θρησκεία και ιδεολογία και αν πιστεύεις μόνο αν γίνεις γήινη αγάπη.

Τον Απρίλη του ’74 η Χούντα του Ιωαννίδη επέτρεψε τη ροκ όπερα στο σινεμά αλλά εμείς περνούσαμε δραματικές μέρες και μόνο σε ταινίες δεν μπορούσαμε να έχουμε το νου μας. Θυμάμαι όμως μια φράση ενός συντηρητικού πνευματικού ανθρώπου, του Δημήτρη Μυράτ: «Ποτέ δεν έφυγα πιο Χριστιανός από ένα έργο». Το είχα τάμα όλα αυτά τα χρόνια να δω τη ροκ όπερα Jesus Christ Superstar. Θα το κάνω φέτος τριάντα τρία χρόνια μετά στο θέατρο Badminton και ίσως προσκαλέσω και μερικούς άγιους πατέρες μας μπας και φύγουν πιο χριστιανοί από το έργο.

Δημόσια Ηλεκτρονική Διαβούλευση

Στο προηγούμενο post, μεταξύ των άλλων, μιλούσαμε και για τις δυνατότητες που μας έδωσαν τα νέα μέσα επικοινωνίας, τα κοινωνικά μέσα, συμβάλλοντας στη δημιουργίας ενός εναλλακτικού χώρου έκφρασης ιδεών. Ο χώρος αυτός ξεπερνά κατά πολύ τις δυνατότητες των παραδοσιακών αφού ενσωματώνει, σχεδόν εξορισμού, το διαλόγο και την αντιπαράθεση.

Από χθες (26/3) λοιπόν το Πρόγραμμα του ΠΑΣΟΚ έχει ανέβει σε μία ειδικά διαμορφωμένη ιστοσελίδα όπου, χάρη στην πολύ καλή δουλειά του Τμήματος Διαδικτύου, υπάρχει τεχνικά η δυνατότητα στοχευμένου σχολιασμού ανά θεματική ενότητα.

Αυτή είναι η πρώτη φορά που κόμμα στην Ελλάδα (και μία από τις πρώτες φορές στον κόσμο γενικότερα) εκθέτει τις προγραμματικές θέσεις και ιδέες του σε ελεύθερη δημόσια ηλεκτρονική διαβούλευση. Ενόψει του Προγραμματικού Συνεδρίου το Μάιο θέλουμε να επιτύχουμε την ευρύτερη δυνατή ανταλλαγή ιδεών με το μεγαλύτερο δυνατό κύκλο ανθρώπων.

Σας προσκαλώ λοιπόν στο dialogos.pasok.gr να σχολιάσετε, να προτείνετε, να διαφωνήστε, να επισημάνετε αδυναμίες και να καταθέσετε απόψεις ώστε τελικά να βοηθήστε στη βελτίωση του Προγράμματος και στον εμπλουτισμό των θέσεών μας.

Ένας εναλλακτικός χώρος μάθησης ανθίζει

Την προηγούμενη εβδομάδα ο «Μικροπολιτικός» των ΝΕΩΝ αφιέρωσε δύο σχόλιά του σε μία εκδήλωση μου στην Αγία Παρασκευή. Τα σχόλια μπορείτε να τα διαβάσετε εδώ και εδώ. [Ένα ακόμη σχόλιο εδώ αφορά μία συζήτηση στη Διαρκή Επιτροπή Οικονομικών Υποθέσεων του Κοινοβουλίου]

Του έστειλα σήμερα (19/3) την παρακάτω απάντηση την οποία και θέλω να μοιραστώ μαζί σας:

------------------------

Αγαπητέ Μικροπολιτικέ,

Σε ευχαριστώ για τα σχόλιά σου [που συνδέουν τη δραστηριότητά μου αποκλειστικά με μία εκλογική περιφέρεια]. Ωστόσο θέλω να σε ενημερώσω ότι στο κόμμα μας, παρά τις προσπάθειες του Γιώργου Παπανδρέου για ανοιχτό ΠΑΣΟΚ, υπάρχει ένα σκληρό status quo το οποίο αντικειμενικά αποκλείει από κάθε διακριτή πολιτική, κοινοβουλευτική ή κομματική παρουσία στο δημόσιο λόγο όποιο στέλεχος δεν ανήκει στα υπεράριθμα κεντρικά κομματικά όργανα. Εκτός κι αν αποφασίσει να σκάει σαν χειροβομβίδα κάθε βδομάδα για να τραβά την προσοχή.

Μοναδική διέξοδος προσωπικά για μένα προκειμένου να μην σκουριάσω και να συμμετέχω σε ένα κίνημα ιδεών είναι κυρίως τα βιβλία και ο εναλλακτικός χώρος μάθησης και επιμόρφωσης που αναπτύσσεται με ταχύτητα σε όλη την Ελλάδα (διαλέξεις, μαζικά brainstorming, λαϊκά πανεπιστήμια, παρουσιάσεις βιβλίων, ραδιοφωνικές εκπομπές, blogoσφαιρα κλπ.). Οι πρωτοβουλίες αυτές ξεπερνούν κατά πολύ την τρέχουσα πολιτική θεματολογία, τα κομματικά ακροατήρια, ξετυλίγονται σε πολλές εκλογικές περιφέρειες και δεν έχουν τουλάχιστον άμεση σχέση με τις εκλογές. Άλλωστε ακριβώς τα ίδια έκανα και όταν ήμουν εκτός πολιτικής επί τρεις τετραετίες.

Ενδεικτικά σου αναφέρω μία σειρά σεμιναρίων που διοργανώνει το βιβλιοπωλείο Ιανός με τον Γραμματικάκη, την Αρβελέρ, τον Χατζάκη, στα οποία συμμετέχω και εγώ σε συζητήσεις με θέματα:

- Ο μετασχηματισμός του Παγκόσμιου Χρηματοοικονομικού Συστήματος και η διαχείριση της αβεβαιότητας,

- Το νέο δημόσιο Management

- Η δημογραφική ανατροπή και η νέα ιστορική μορφή του συστήματος κοινωνικής ασφάλισης.

Φιλικά,
Μίμης Ανδρουλάκης

-----------------------

Ενημέρωση (20/3): Ο "Μικροπολιτικός" δημοσιεύει σήμερα μέρος του χθεσινού email μου. Διαβάζοντας τα πρώτα σχόλια έκανα και κάποιες διευκρινίσεις στο post για να διευκολύνω την ανάγνωσή του.

Εθνικό Ταμείο Αλληλεγγύης

Τα βρίσκουμε για χίλιες δύο άλλες περιπτώσεις και το αρνούμαστε για να στηρίξουμε τη γέννηση των παιδιών, τον ανασφάλιστο και το νέο που δεν μπορεί να βρει μία θέση στην αγορά εργασίας;

Όπως ίσως γνωρίζετε χθες δόθηκε στη δημοσιότητα το πρόγραμμα του ΠΑΣΟΚ. Από το πρωί λοιπόν ακούω «που θα βρείτε τα λεφτά;». Είμαι ο τελευταίος που θα ισχυριστεί ότι υπάρχει «δωρεάν γεύμα». Πρέπει να εμπεδώσουμε στον κόσμο την ιδέα ότι ο πλούτος πριν διανεμηθεί δικαιότερα πρέπει να παραχθεί με βιώσιμο τρόπο.

Αυτό ακριβώς είναι το κεντρικό νόημα του προγράμματος του ΠΑΣΟΚ. Όμως στη συγκεκριμένη περίπτωση παρουσιάζουμε μία χειροπιαστή ιδέα που μας δίνει τη δυνατότητα να μοιράσουμε δικαιότερα τις ωφέλειες και τα βάρη ανάμεσα στις γενιές.

Είναι το Εθνικό Ταμείο Αλληλεγγύης, ο εθνικός κουμπαράς των νέων που θα στηρίξει το ασφαλιστικό σύστημα στην δυσκολότερή του στιγμή μετά από 10 χρόνια.

Την ιδέα αυτή την έχουμε επεξεργαστεί χρηματοοικονομικά και την έχουμε παρουσιάσει εδώ και αρκετά χρόνια. Χάθηκε πολύτιμος χρόνος με βαρύ κόστος για το ασφαλιστικό αλλά επιτέλους είναι αποφασισμένο ένα πολιτικό κόμμα με κυβερνητική προοπτική να την υλοποιήσει.

Αυτή την πρόταση που έχει πολλές διαστάσεις ακόμα και ενδεχόμενους κινδύνους την περιγράφω και στο «Θηλυκό Πόκερ». Την υποβάλλουμε στην κρίση και τη σκέψη σας. (pdf)

Περισσότερα για το πρόγραμμα μπορείτε να ακούστε και στην ραδιοφωνική εκπομπή με τον Μπάμπη Παπαπαναγιώτου (στη δεξιά στήλη του ιστολογίου).

Μόλις το ετοιμάσουμε θα ανεβάσω και το ηχητικό κομμάτι της κουβέντας για τις θέσεις του ΠΑΣΟΚ με τον Λυριτζή και τον Οικονόμου σήμερα (2/3) στη ΝΕΤ.

Η παλίρροια ανεβάζει μόνο τα γιωτ

Μερικά σχόλια για τις εξελίξεις των τελευταίων ημερών.

Ο Πάγκαλος στις γενιές μας έχει γίνει αγαπητός ως αναρχο-εξουσιαστής, βαθύτερα ελευθεριακός αλλά αρκετοί νέοι ίσως να μην «πιάνουν» ότι έκανε πάντα παρωδία κάθε αυταρχισμό ακόμα και τον δικό του. Στον Πάγκαλο ίσως ισχύει η παραίνεση του νομπελίστα φυσικού Φέινμαν «μη δίνεις σημασία στο τι λέω, πρόσεξε τι εννοώ». Πάντως είναι αξιοθρήνητο ένα πολιτικό και ακαδημαϊκό σκηνικό που τριάντα τρία χρόνια μετά τη χούντα, το 2007 αναδεικνύει σε κεντρικό θέμα το αυτονόητο άσυλο (!) όταν άλλοι λαοί τρέχουν να προλάβουν το μέλλον της κοινωνίας της γνώσης. Η καθημερινή θεματολογία αποκαλύπτει μια εξάντληση και μια παρακμή σε πρακτικές ιδέες και φρέσκα πρόσωπα.

Τελικά υπάρχει κλιμακτήριος στο πολιτικό σύστημα. Αυτή δεν αφορά μόνο την κατάρρευση των «ορμονικών» συστημάτων λόγω ηλικίας αλλά τη γενικευμένη αδυναμία πραγματικής «διέγερσης», συγκέντρωσης και επίτευξης τελικών αποτελεσμάτων. Σε μας την επιδεινώνει η διάχυτη νεύρωση της υπουργίτιδας δίχως υπουργεία αλλά τη βλέπεις μ’ άλλη μορφή και στα μικρά κόμματα της Αριστεράς και στη Νέα Δημοκρατία, η οποία παρά το Βιάγκρα της εξουσίας δείχνει μια εντυπωσιακή στειρότητα. Το στάτους κβο να’ ναι καλά…

Από την άλλη ο Αλογοσκούφης μπλοφάρει ενώ δεν έχει χαρτί. Όπου έκανε κάτι τα έκανε θάλασσα, όπου δεν έκανε δημιούργησε τεράστιο κόστος αναβλητικότητας όπως στο ασφαλιστικό ή στον εκσυγχρονισμό του δημόσιου τομέα και γενικότερα στις διαρθρωτικές αλλαγές.

Θα μου πείτε "μα εμφανίζει νούμερα!"

Υπάρχει μία παγκόσμια πλημμυρίδα χρήματος αυτή την περίοδο που δημιουργεί αυταπάτες ότι θα σηκώσει όλες τις βάρκες ενώ ανεβάζει μόνο τα γιωτ. Σε παρακαλούν να πάρεις λεφτά. Ασύλληπτη Ρευστότητα. Όταν στις χρηματαγορές έρθει η άμπωτης θα φανούν οι ξέρες, θα ξεβραστούν «πτώματα», θα φανεί ποιοι τελικά έδωσαν ανταγωνιστικό βάθος στις οικονομίες και στις επιχειρήσεις τους, ποιοι απλώς ξεπουλήθηκαν και ποιοι θαλασσοπνίγονται. Η κυβέρνηση έχασε την ευκαιρία σ’ αυτό το κλίμα να στηρίξει νέα επενδυτικά σχέδια και να αναβαθμίσει την ελληνική επιχειρηματικότητα, η οποία σε πολλούς τομείς αποχωρεί αμαχητί.

Συσσωρεύεται πολύ χρήμα δίχως να υπάρχουν ανάλογες ευκαιρίες για αποδοτικές και ασφαλείς επενδύσεις στην πραγματική οικονομία. Σκεφτείτε: μόνο το κινέζικο χρήμα σε αμερικανικούς τίτλους θα ξεπεράσει σε λίγο το 1,5 τρις δολάρια. Τα πετροδολάρια. Τα τεράστια κεφάλαια των ασφαλιστικών ταμείων. Τα μεγάλα κέρδη των πολυεθνικών εταιρειών σε περίοδο μείωσης των φόρων. Την ανάκαμψη της Ευρώπης ειδικά της Γερμανίας αλλά και της Ιαπωνίας. Το χρήμα των παραδοσιακών παικτών του χρηματοπιστωτικού συστήματος όπως είναι οι τράπεζες και κυρίως των «εναλλακτικών επενδυτών» όπως τα hedge funds και οι «επιχειρηματικές συμμετοχές» (private equity). Επίσης τα νέα χρηματοοικονομικά προϊόντα διαχείρισης ρίσκου.

Ζούμε ένα βαθύ μετασχηματισμό του παγκόσμιου χρηματοοικονομικού συστήματος. Πράγματι θεωρητικά οι κίνδυνοι θρυμματίζονται, γίνονται μικροσκοπικά σωματίδια, εμπορευματοποιούνται, πουλιούνται και διασκορπίζονται αλλά δεν ξέρουμε πού και πότε τελικά θα συγκεντρωθούν σε μία κρίσιμη μάζα και θα αρχίσουν να σκάνε κανόνια. Υπάρχει λοιπόν στο «βάθος κήπος» μια Ημέρα Κρίσεως η οποία με τη μέθοδο της «δημιουργικής καταστροφής» θα ωριμάσει το νέο τοπίο. Θα δούμε τι «φωτιά θα ανάψει στα μπατζάκια» των «εναλλακτικών επενδυτών» όταν το κόστος του δανεισμού τους θα ξεπεράσει ενδεχόμενα τις αποδόσεις τους.

Εκπαίδευση και γνώση ως δημόσια αγαθά

Πολλοί από εσάς θέσατε το θέμα αν η εκπαίδευση και γενικότερα η γνώση είναι δημόσιο αγαθό και σε ποιο βαθμό έχουν εμπορική αξία.

Καταρχήν να συμφωνήσω με το Θέμη Λαζαρίδη στο ότι η απουσία διδάκτρων σαφώς δεν εγγυάται αυτόματα τις ίδιες ευκαιρίες στην εκπαίδευση. Αντιγράφω την τοποθέτηση μου στο «Βαμπίρ και Κανίβαλοι» (σ. 168-9):

«Kαλούμαστε εδώ να διασταυρώσουμε τις δημόσιες αξίες που συνδέονται με το δημόσιο λειτούργημα και με την ιδιότητα του πολίτη, με κοινωνικές αξίες όπως είναι η ισότητα των ευκαιριών και πιο ιδιωτικές, ατομικές αξίες όπως είναι να κάνεις καριέρα, να κερδίσεις χρήματα, να γίνεις αναγνωρίσιμος. H γνώση λοιπόν είναι δημόσιο αγαθό αλλά και ένα ιδιόρρυθμο εμπόρευμα με κόστος και αξία ιδιαίτερα σε μια κοινωνία της γνώσης και της πληροφορίας. Tο πρώτο χαρακτηριστικό, το δημόσιο αγαθό, έχουν την τάση να το λησμονούν όσοι αφελώς ισχυρίζονται ότι αρκεί να λειτουργήσουν οι νόμοι της ελεύθερης αγοράς, όπως ας πούμε στα απορρυπαντικά, και το σύστημα αυτόματα θα επαναδιευθετηθεί μέσα από τον ανταγωνισμό προς τα πάνω και θα πιάσει υψηλά ποιοτικά standards. Aυτό πουθενά δεν συνέβη και βέβαια δεν βασίζεται σ’ ένα μονοδιάστατα αγοραίο μηχανισμό η αδιαμφισβήτητη επιτυχία των Aμερικανών τουλάχιστον στα καλά πανεπιστήμιά τους. Tο δεύτερο, το γνώση-ιδιόρρυθμο εμπόρευμα, σοκάρει όλους τους κρατικιστές, αριστερούς ή δεξιούς, που κλείνουν τα μάτια στην πραγματικότητα και προσποιούνται με τυφλά ιδεολογική ότι δεν βλέπουν τι δουλεύει και τι δεν δουλεύει στην ευρωπαϊκή και διεθνή πραγματικότητα της εκπαίδευσης».

Αναφορικά με τα προβλήματα και τις αντιθέσεις ανάμεσα στην προσβασιμότητα, την ποιότητα και την δαπάνη για την παιδεία θα αντιγράψω από το «Θηλυκό Πόκερ» αυτή τη φορά (σ.259-62):

«Πως λύνεται αυτή η αντίθεση στην προοδευτική Ελλάδα με τα υποτιθέμενα «δωρεάν!» και «δημόσια» συστήματα; Είμαστε πρώτοι στην Ευρώπη, δεύτεροι στον κόσμο μετά τις ΗΠΑ στις ιδιωτικές δαπάνες για υγεία! Και μάλιστα δίχως ορατή εναλλακτική λύση, στην πράξη εννοώ, όχι στα λόγια. Η παρατήρηση της Μόκα για την υγεία μας οδηγεί σ’ ένα πεδίο που το ζω άμεσα, την τριτοβάθμια εκπαίδευση. Στα συστήματα αποκλειστικής δημόσιας χρηματοδότησης υπάρχουν τρία δεδομένα τα οποία εναρμονίζονται μόνο στο επίπεδο ενός σχιζοειδούς ή υποκριτικού πολιτικού λόγου: ο αριθμός των φοιτητών δηλαδή η μαζική ή και καθολική προσβασιμότητα – η ποιότητα της διδασκαλίας και της έρευνας – οι σοβαροί περιορισμοί στη κρατική χρηματοδότηση. Εδώ υπάρχουν αντιθέσεις. Πώς επιλύονται; Το ελληνικό πολιτικό σύστημα κυνικά συνδυάζει την καθολικότητα περίπου της πρόσβασης με την ακραία χρόνια υποχρηματοδότηση με αποτέλεσμα τη χαμηλή ποιότητα διδασκαλίας και έρευνας στο μέσο όρο των Ιδρυμάτων. Εδώ δεν υπάρχουν πολλές επιλογές: ή αυξάνεις γενναία τη κρατική χρηματοδότηση, αν μπορείς βέβαια, όχι στο γνωστό μπλα-μπλα, ή αναζητάς συμπληρωματικά νέους εναλλακτικούς πόρους ή μειώνεις δραστικά την προσβασιμότητα, κάτι που βέβαια δεν είναι κοινωνικά ανεκτό. Η δυσάρεστη πραγματικότητα είναι ότι το κόστος ανά φοιτητή είναι πολύ χαμηλό στα συστήματα αποκλειστικής κρατικής χρηματοδότησης σε σχέση με αυτά της ευρωπαϊκής μικτής χρηματοδότησης ή της ιδιόρρυθμης μικτής αμερικάνικης των ελίτ μη κρατικών μη κερδοσκοπικών Πανεπιστημίων. Πώς επιχειρεί να λύσει αυτή την αντίθεση η Ευρώπη με ορισμένες ποσοτικές και κοινωνικά ποιοτικές παραλλαγές; Βασική κρατική χρηματοδότηση στηριγμένη στη γενική φορολογία συν εναλλακτικοί πόροι (συμβόλαια έρευνας, προγράμματα επιμόρφωσης και δια βίου μάθησης κ.λπ.) συν μικρή συμμετοχή των άμεσα ωφελημένων, δηλαδή των σπουδαστών, ανάλογα με την οικονομική τους κατάσταση. Οι οικονομικά αδύνατοι δεν πληρώνουν. Οι άλλοι καλύπτουν αυτή τη συμμετοχή με τακτική ετήσια πληρωμή ή με τις μαζικές υποτροφίες με κάποιες προϋποθέσεις ή με μακροπρόθεσμο ευνοϊκό δανεισμό με κρατική στήριξη και εγγύηση».

«… στην Ευρώπη, τα εγγυημένα φοιτητικά δάνεια για την καταβολή διδάκτρων τα ξεκίνησε πριν είκοσι και πάνω χρόνια, σε μαζική κλίμακα η σουηδική σοσιαλδημοκρατία. Στη συνέχεια με βάση την πείρα περιόρισε την έκταση τους και στηρίχτηκε αναλογικά περισσότερο στη χρηματοδότηση από τη φορολογία. Αντίθετα η Βρετανία που είχε σχεδόν αποκλειστικά κρατική χρηματοδότηση προχώρησε στην υιοθέτηση του συστήματος των δανείων για την κάλυψη της φοιτητικής συμμετοχής, που καλύπτει ένα σχετικά μικρό ποσοστό του κόστους των σπουδών ανάλογα βέβαια με το ίδρυμα. Υπάρχει δηλαδή μια αντίθετη κίνηση και συνάντηση των ευρωπαϊκών συστημάτων σ’ ένα σημείο ισορροπίας. Οι Αυστραλοί τράβηξαν, όπως σ’ όλα, στα άκρα τον δανεισμό. Αν έχεις κάτω από το μέσο εισόδημα δεν πληρώνεις. Το ίδιο αν εξασφαλίσεις υποτροφία. Διαφορετικά ή πληρώνεις τοις μετρητοίς με μεγάλη έκπτωση ή παίρνεις δάνειο με μηδέν επιτόκιο, επιχορηγούμενο από το κράτος, και πληρώνεις μέσα από την άμεση φορολογία στο μέλλον ανάλογα με το φορολογητέο εισόδημά σου σε τρεις κλίμακες: το 1% αυτού του μηνιαίου εισοδήματος, το 2% ή το 3%. Δηλαδή δεν υπάρχει καθορισμένη χρονική διάρκεια αποπληρωμής του δανείου όπως σ’ άλλα συστήματα για να μπορείς να βρεθείς χρεωμένος ενώ είσαι άνεργος ή χαμηλόμισθος. Τα δάνεια έχουν ρίσκο όχι μόνο για τον δανειζόμενο αλλά και τον δανειστή. Το ερώτημα είναι αν θα τα χορηγεί ένα δημόσιο fund όπως στην Αμερική, το οποίο όμως υπόκειται στους περιορισμούς του κρατικού προϋπολογισμού με αποτέλεσμα να περιορίζεται ο αριθμός των δανείων ή αν θα χορηγούνται από τις εμπορικές τράπεζες στα πλαίσια ειδικής μακροπρόθεσμης σύμβασης με το κράτος για την επιχορήγηση του επιτοκίου τους. Εμείς στην Ελλάδα δεν έχουμε ανάλογα βάσανα».

Για την ελληνική δωρεάν παιδεία έχω να παραθέσω το ακόλουθο (Θηλυκό Πόκερ, σ.261):

«Θα σας δώσω όμως μια εικόνα την οποία βιώνω σαν αποτυχία της δημοκρατίας, των κυβερνήσεων και των κομμάτων, αποτυχία της γενιάς μου που αγωνίστηκε για κοινωνική δικαιοσύνη, αποτυχία και προσωπική σαν ένας άνθρωπος της αριστεράς από πάμπτωχη οικογένεια που συμμετείχε στον αντιδικτατορικό αγώνα. Αμφιθέατρο του Πολυτεχνείου και της Ιατρικής σε δύο σκηνές περίπου οι ίδιες με διαφορά 35 χρόνων, 1971 - 2006. Ρωτώ: «πόσοι από σας έχετε γονείς μηχανικούς ή γιατρούς;» Το 2006 σήκωσε το χέρι της η πλειοψηφία. «Πόσοι από σας έχουν γονείς με τριτοβάθμια εκπαίδευση;» Το 2006 σχεδόν όλοι, το 1971 η μειοψηφία. «Πόσοι από σας έχουν γονείς εργάτες, αγρότες, μικροεπαγγελματίες ή υπαλλήλους μη απόφοιτους τριτοβάθμιας εκπαίδευσης;» Το 1971 ήταν ένα μεγάλο ποσοστό, ενώ τώρα σχεδόν ανύπαρκτο. Αυτό το δείγμα σε σχολές υψηλής ζήτησης επιβεβαιώνει ότι το σύστημα έγινε πιο ταξικό κι όχι μόνο ότι αυξήθηκαν οι απόφοιτοι Πανεπιστημίου στην ελληνική κοινωνία. Στην πραγματικότητα οι φτωχοί μισθωτοί πληρώνουν την πιο ακριβή και με καλύτερη επαγγελματική προοπτική εκπαίδευση των σχετικά πιο εύπορων στρωμάτων τα οποία άλλωστε βρίσκονται στον ένα ή τον άλλο βαθμό, σε κλάδους με υψηλά ποσοστά φοροδιαφυγής. Αυτή η μορφή του «δωρεάν» είναι αρκετά ταξική και άνιση.»

Και κάτι τελευταίο. Έλαβα πρόσφατα ένα email από την «Μαίρη Παναγιωταρά» με τις σκέψεις τις πάνω στο Θηλυκό Πόκερ που με συγκλόνισε.

Της ζήτησα να μου επιτρέψει να το δημοσιεύσω στο ιστολόγιό μου και δέχθηκε. Μπορείτε να το δείτε εδώ.

Σε ρήξη με το πολιτικό σύστημα για την Ανώτατη Εκπαίδευση

Το παρακάτω ξεκίνησε σαν απάντηση σε σχόλιο του Θέμη Λαζαρίδη. Στη μέση όμως μετατράπηκε σε κανονικό post.

Στα τρία τελευταία βιβλία μου αλλά και σε δέκα χρόνια ραδιοφωνικών εκπομπών έχω προσδιορίσει ως στρατηγική προτεραιότητα το ριζικό ανασχηματισμό του δημοσίου πανεπιστημίου.

Το κράτος ως βασικός χρηματοδότης διεγείρει τον ανταγωνισμό ποιότητας ανάμεσα στα πανεπιστημιακά ιδρύματα τα οποία αποκτούν πλήρη χρηματοοικονομική αυτονομία, πέρα της ακαδημαϊκής και διοικητικής ανεξαρτησίας. Λειτουργούν σαν να ήταν μη κρατικά, μη κερδοσκοπικά ιδρύματα σε μία sui generis «εσωτερική αγορά» δημόσιου ή ημιδημόσιου χαρακτήρα. Το κράτος συνάπτει τριετή προγραμματικά συμβόλαια με τα πανεπιστήμια στα οποία ενσωματώνονται οι στόχοι της ποιότητας και τα στάνταρντ ποιότητας. Έτσι συνδέεται η χρηματοδότηση με τα τελικά αποτελέσματα σε ποιότητα διδασκαλίας, βασικής και εφαρμοσμένης έρευνας.

Τα ιδρύματα είναι ελεύθερα να αξιοποιούν με σύγχρονα χρηματοοικονομικά εργαλεία την περιουσία τους, να αναζητούν χορηγούς και χρηματοδότες με σχετικά συμβόλαια, ειδικά για την έρευνα, με μοναδικό περιορισμό τη διαφύλαξη της ακαδημαϊκής και επιστημονικής τους ανεξαρτησίας.

Γι΄ αυτό το στρατηγικό στόχο θα έπρεπε να επιδιώξουμε τη μέγιστη δυνατή πολιτική και κοινωνική συναίνεση. Η παρεμβολή της συνταγματικής συζήτησης για το άρθρο 16 δίχως να έχει προηγηθεί η αφετηρία έστω αυτής της μεταρρύθμισης διασπά το μέτωπο, ενισχύει τΙς αντιμεταρρυθμιστικές δυνάμεις και δημιουργεί, καλώς ή κακώς, την εντύπωση σε τμήμα της νεολαίας ότι το πολιτικό σύστημα ‘στρίβει δια του αρραβώνος’, εγκαταλείποντας στην τύχη τους τα δημόσια πανεπιστήμια, μειώνοντας περαιτέρω την ισότητα των ευκαιριών και δυνατοτήτων μέσα από το εκπαιδευτικό σύστημα.

Είναι χαρακτηριστικό ότι ο χώρος του ΠΑΣΟΚ ,περίπου στο 100%, συσπειρώνεται στο δίπολο «μεταρρύθμιση – χρηματοδότηση». Στην άμεση ψήφιση του άρθρου 16 όμως χωρίζεται, όπως δείχνουν τα γκάλοπ, στη μέση.

Θα έχουμε το ηθικό και πολιτικό δικαίωμα, με την ευρύτερη συναίνεση, να αλλάξουμε το άρθρο 16 εφόσον θα έχει αποφασιστεί η μεταρρύθμιση στα δημόσια πανεπιστήμια σε δύο σημεία:

1) Αναγνωρίζονται τα υφιστάμενα πανεπιστήμια ως ειδικού νομικού τύπου ιδρύματα δημόσιου χαρακτήρα ώστε να αποδεσμευθούν πλήρως από το δημόσιο λογιστικό και την υπαγωγή τους στην κρατική γραφειοκρατία. Με τον τρόπο αυτό εξυπηρετούνται οι απαιτήσεις αυτονομίας που ανέφερα προηγουμένως.

2) Αίρεται η συνταγματική απαγόρευση για την ίδρυση μη κρατικών, μη κερδοσκοπικών ιδρυμάτων εφόσον, με σχετική πιστοποίηση, διαθέτουν τα ίδια ακαδημαϊκά και επιστημονικά στάνταρντ με τα υφιστάμενα πανεπιστήμια.

Συνεπώς προσωπική μου γνώμη είναι ότι πρέπει να δοθεί χρόνος στο πολιτικό σύστημα ώστε να εξασφαλιστεί η μέγιστη δυνατή εμπιστοσύνη όλων των ενδιαφερομένων και η επόμενη Βουλή να αποφασίσει με την συναίνεση των 180 τουλάχιστον βουλευτών την σχετική αλλαγή του άρθρου 16 και την διατύπωση του εκτελεστικού νόμου για την εφαρμογή του.

Επίσης προσωπικά θεωρώ μία ακόμη αποτυχία του πολιτικού συστήματος τον τρόπο με τον οποίο άνοιξε η συζήτηση για το άρθρο 16 και συνολικά το γεγονός ότι κάθε τετραετία αλλάζει το Σύνταγμα. Μπροστά στην ανικανότητά του να επιλύσει τα μεγάλα διαρθρωτικά προβλήματα στην ελληνική κοινωνία τα μεταμορφώνει σε συνταγματικά, τα μεταφέρει στη σφαίρα των νομικών ψευδαισθήσεων.

Είμαι σε ρήξη με τον τρόπο που συνολικά το πολιτικό σύστημα διαχειρίστηκε και διαχειρίζεται το πρόβλημα της ανώτατης εκπαίδευσης και αυτό αφορά και τα κόμματα που άσκησαν εξουσία και τα δύο κόμματα της Αριστεράς που είτε λένε όχι στις αλλαγές, είτε ταυτίζονται με τις πιο συντηρητικές συντεχνιακές απόψεις.