Flash96 - 15/10/11

 
Flash95 15/10/11 (mp3)

Υπό έκδοση...

Γράμμα σε σκεπτόμενο πατριώτη

Αγαπητή φίλη, φίλε παίρνω το θάρρος να απευθυνθώ σ’ εσένα τον σκεπτόμενο Έλληνα που αποτελεί τη «σιωπηρή» άγρυπνη πλειοψηφία της χώρας. Εσύ δεν προσποιείσαι αστόχαστα όπως οι δημαγωγοί ότι δεν έχεις πια να χάσεις τίποτα αν γλιστρήσουμε από το σημερινό κακό σενάριο στο χειρότερο. Έχεις να χάσεις ακόμα περισσότερο την εθνική σου αξιοπρέπεια, τη δουλειά σου, τις καταθέσεις σου, το συνταξιοδοτικό σου κεφάλαιο, μέρος της αξίας των ακινήτων σου και των άλλων περιουσιακών σου στοιχείων, την ποιότητα της ζωής σου, το μέλλον των παιδιών σου. Εσύ μοιράστηκες με ενθουσιασμό το κοινό ευρωπαϊκό όνειρο πρώτα απ’ όλα για να ξεφύγεις από τις εθνικές και πολιτικές τραγωδίες του παρελθόντος και να συγκλίνεις με τις προηγμένες χώρες του Βορρά. Ωστόσο στην πρώτη μεγάλη κρίση του παγκόσμιου καπιταλιστικού συστήματος καθώς η χρηματοπιστωτική κρίση μεταλλάσσεται, όπως ήταν απολύτως αναμενόμενο, σε κρίση δημοσίου χρέους, η Ελλάδα μετατράπηκε σε αδύναμο κρίκο του ευρωσυστήματος. Όπως συμβαίνει με τις πανουργίες της ιστορίας, με τον «Νόμο» της αντιστροφής του Νοήματος, μια διαβολική συμπαιγνία εσωτερικών αλλά και εξωτερικών συμβάντων πέρα από τον έλεγχό μας, κινδυνεύει να μετατρέψει την ιστορική ευκαιρία του ευρώ σε ιστορική παγίδα για τους Έλληνες. Να οδηγήσει στην εφιαλτική, οριακή κατάσταση: Να μείνεις φαίνεται δυσβάσταχτο. Να φύγεις καταστροφικό.

ανολοκλήρωτο νόμισμα

Πολλοί επιχειρούν να παρουσιάσουν αυτή τη δραματική τροπή σαν μια απρόβλεπτη ουρανοκατέβατη θεομηνία, ένα «μαύρο κύκνο» ή να την εμφανίσουν σαν δίκαιη τιμωρία των «άσωτων και διεφθαρμένων» Ελλήνων και άλλων Νοτίων της ευρωπαϊκής περιφέρειας. Είναι υποκριτές! Τα θεμελιώδη στοιχεία της σημερινής κρίσης της ευρωζώνης υπήρχαν από την αρχή στον ατελή γενετικό κώδικα του κοινού νομίσματος. Στον ημιτελή χαρακτήρα του ευρώ που στην πρώτη μεγάλη κρίση θα έφερνε στην επιφάνεια τις εγγενείς ανισορροπίες και την εγγενή αστάθεια μιας ανολοκλήρωτης νομισματικής και οικονομικής ένωσης.

Οι ηγετικοί κύκλοι της ευρωζώνης μετατρέπουν την Ελλάδα σε αποδιοπομπαίο τράγο για να κρύψουν κάτω από το μικρό και τρύπιο ελληνικό χαλί τα συστημικά αίτια της κρίσης, τη συνυπευθυνότητά τους στη δημιουργία της φούσκας του δημοσίου χρέους στην Ελλάδα  ή του ιδιωτικού σε άλλες χώρες, τη λάθος διάγνωση, τη λάθος πρόβλεψη, τον «λάθος χάρτη», τον λάθος χρόνο στη διαχείριση της κρίσης χρέους που άφησε ανοχύρωτη την ευρωζώνη στα διαδοχικά κύματα των κερδοσκοπικών επιθέσεων. Συνεργοί τους πρώτοι και καλύτεροι Έλληνες πολιτικοί και άλλοι παράγοντες του δημόσιου βίου που μέσα από τις κούφιες αλληλοκαταγγελίες τους ενοχοποιούν για όλα την πατρίδα τους.

Στην πραγματικότητα η ευρωζώνη, παρά τα σημαντικά βήματά της την τελευταία περίοδο, δεν διαθέτει τα αναγκαία αποφασιστικά εργαλεία για να αντιμετωπίσει την κρίση και κινδυνεύει από συστημική κατάρρευση. Ούτε τα δημοσιονομικά εργαλεία (κοινό «Υπουργείο» Οικονομικών, ευρωομόλογο, μεταβίβαση πόρων). Ούτε τα νομισματικά, δηλαδή τη δυνατότητα της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας να λειτουργήσει πραγματικά σαν τελευταίος δανειστής έκτακτης ανάγκης. Το κύριο πρόβλημα της ευρωζώνης είναι πολιτικό. Είναι ζήτημα ισχυρής ηγεσίας, ικανής να εξασφαλίσει τη συγκατάθεση των λαών της Ευρώπης και τη νομιμοποίηση των αναγκαίων βημάτων προς «περισσότερη Ευρώπη».

Η δογματική Λουθηρανική σκέψη των Γερμανών, με την κοντόφθαλμη δημοσιονομική της προσέγγιση, παραβλέπει υποκριτικά ότι χώρες με καλύτερη δημοσιονομική υγεία από της Γερμανίας ρίχτηκαν στη δίνη της κρίσης χρέους. Προβάλλει το δημοσιονομικό έλλειμμα της Ελλάδας αλλά ρίχνει στη σκιά το ισοδύναμο, συμπληρωματικό, με σχέση συγκοινωνούντων δοχείων, έλλειμμά της στο εμπορικό ισοζύγιο και γενικότερο ισοζύγιο πληρωμών. Ακούγεται παράδοξο αλλά η ελληνική τυφλότητα και αμεριμνησία που οδήγησε σε μια δεκαετία στον υπερδιπλασιασμό των κρατικών – προ τόκων – δαπανών, με αποκορύφωμα τον εκτροχιασμό του 2009, καθώς και ο τραγικός κύκλος της ελληνικής οικονομίας, η άνοδος και η πτώση της, συνδέονται αξεδιάλυτα με τις συστημικές ατέλειες της νομισματικής ένωσης και τις εσωτερικές αντινομίες του ευρώ.

Ευρώ: φούσκα και αιφνίδιο stop

Στη φάση της ανόδου του πιστωτικού κύκλου, στο μπουμ της μέθης και της ευφορίας, το ευρώ σαν ισχυρό νόμισμα, δίχως συναλλαγματικό κίνδυνο:

·   Ευνόησε αναπόφευκτα την απεριόριστη ροή κεφαλαίου με υψηλές και ασφαλείς αποδόσεις από τις πλεονασματικές χώρες της ευρωζώνης στις ελλειμματικές της περιφέρειάς της.

·   Δημιούργησε ελλείμματα στα εμπορικά ισοζύγια με τις χώρες του Βορρά λόγω αυξημένων εισαγωγών κεφαλαιουχικών και καταναλωτικών αγαθών και κατ’ επέκταση διόγκωσε τα ελλείμματα τρεχουσών συναλλαγών.

·   Προσέφερε στις διεθνείς τράπεζες της ευρωζώνης για την κεφαλαιακή τους επάρκεια φθηνότερα ομόλογα της περιφέρειας με υποτιθέμενο μηδενικό κίνδυνο.

·   Τροφοδότησε με φθηνό δανεικό χρήμα τη βασική φούσκα, την κρατική υπερχρέωση στην  Ελλάδα, την ιδιωτική σ’ άλλες χώρες της περιφέρειας καθώς και τις συμπληρωματικές φούσκες σ’ όλους τους τομείς της οικονομικής ζωής.

·   Αποκοίμισε με την εύκολη ευημερία του υπερδανεισμού.

·   Αποθάρρυνε την αποταμίευση.

·   Αφαίρεσε την έννοια του επείγοντος για τις αναγκαίες μεταρρυθμίσεις που θα στήριζαν τη βιώσιμη αύξηση της παραγωγικότητας

·   Συνέβαλε στην υπερανάπτυξη των μη διεθνώς εμπορεύσιμων τομέων των υπηρεσιών και της παραγωγής με αποτέλεσμα η Ελλάδα του ευρώ να συμπεριφέρεται σαν μικρή κλειστή οικονομία μειωμένου ανταγωνισμού

·   Φούσκωσε όλες τις χρόνιες διαρθρωτικές αδυναμίες της ελληνικής οικονομίας.

·   Ανέστειλε την προετοιμασία της κοινωνίας να αντιμετωπίσει την επερχόμενη δημογραφική γήρανση, την ανατροπή της ισορροπίας εργαζομένων – συνταξιούχων με αρνητικές συνέπειες στα συστήματα συνταξιοδότησης και υγείας, στην παραγωγικότητα της εργασίας καθώς και στις αξίες των ακινήτων και των άλλων περιουσιακών στοιχείων.

·   Καλλιέργησε τις συλλογικές και ατομικές ψευδαισθήσεις και συγχύσεις μεταξύ της  φούσκας και σύγκλισης με τον πυρήνα της ευρωζώνης.

Αντίθετα, το ευρώ στην αναπόφευκτη αντιστροφή του πιστωτικού κύκλου, στην κάθοδο, προκαλεί αιφνίδιο στοπ (sudden stop), μαζική εκροή κεφαλαίου. Λειτουργεί σαν ξένο νόμισμα. Γίνεται βαρίδι όπως τα νομίσματα με αναφορά στον «Χρυσό Κανόνα» στην κρίση του μεσοπολέμου. Χάνει τις παραδοσιακές δικλείδες ασφαλείας που εξασφάλιζαν σχετικά ομαλή προσαρμογή της οικονομίας – εκδοτικό προνόμιο για να «κόψεις» νόμισμα, υποτίμηση, πληθωρισμό. Ενισχύει τον αυτοτροφοδοτούμενο πανικό και το φαινόμενο ντόμινο. Η εναλλακτική λύση που διαθέτεις στην περίπτωση αυτή είναι η προσφυγή σε αυστηρό Διεθνές Πρόγραμμα Στήριξης διαφορετικά παίρνει με ταχύτητα μπροστά ο αμείλικτος μηχανισμός της άμεσης χρεωκοπίας.

Το παράδοξο είναι ότι ακόμα και ο μοναδικός διαθέσιμος μηχανισμός οδυνηρής προσαρμογής της οικονομίας, η λεγόμενη «εσωτερική υποτίμηση», μέσα από το μηχανισμό μισθών – τιμών, λειτουργεί ασύμμετρα, άνισα, αργά σε αντίθεση με τα γρήγορα αποτελέσματα που προσδοκά η «τρόικα» με βάση παλαιότερες εμπειρίες χωρών κυρίως της Λατινικής Αμερικής ή άλλων χωρών εκτός νομισματικής ένωσης. Το εμπορικό ισοζύγιο δεν κλείνει. Το σκληρό νόμισμα, η συντηρούμενη ζήτηση από ορισμένα στρώματα, η συνεχιζόμενη ροή χρήματος από το πρόγραμμα στήριξης έστω σε χαμηλότερο επίπεδο κάνουν ελκυστικές τις εισαγωγές παρά μια κάμψη τους. Οι κλειστές ή καρτελοποιημένες αγορές προϊόντων και υπηρεσιών και η αύξηση της φορολογίας περιορίζουν την πτώση των τιμών. Η υποχώρηση τις τελευταίες δεκαετίες των διεθνώς εμπορεύσιμων τομέων της οικονομίας περιορίζουν τα πιθανολογούμενα κέρδη ανταγωνιστικότητας. Η σκληρή λιτότητα δε φαίνεται να επιλύει το ζήτημα της ανταγωνιστικότητας. Η οικονομία δυσκολεύεται να βρει «πάτο» να χτυπήσει και να αρχίσει η ανάκαμψη.

Η Ελλάδα απέφυγε μέχρι σήμερα την άμεση καταστροφική χρεωκοπία, τη μεγάλη βουτιά από την οποία θα έκανε πάνω από μια δεκαετία για να ξαναβγεί στην επιφάνεια και τελικά θα την οδηγούσε εκτός ευρώ. Η αντεστραμμένη πυραμίδα με τα δανεικά τότε θα κατέρρεε πάνω στα κεφάλια των Ελλήνων. Ωστόσο, αν δεν υπάρξουν  αντισταθμιστικές νομισματικές και επενδυτικές «ενέσεις» στην ελληνική οικονομία από την πλευρά της ευρωζώνης, θα συνεχίζεται η βύθισή της (slow motion) σε μια μακροχρόνια ύφεση, το σπιράλ ύφεσης - χρέους - ανεργίας θα κλιμακώνεται επικίνδυνα και θα αντιστέκεται σε οποιεσδήποτε διαδοχικές «αναδιαρθρώσεις» του χρέους. Η όποια πολιτική ηγεσία της χώρας στο χειρότερο σενάριο μπροστά στο χάος και τις άμορφες εκρήξεις εξαιτίας των υψηλών επιπέδων ανεργίας υπάρχει πραγματική πιθανότητα να προσφύγει στη «λύση» απελπισίας, στο απονενοημένο διάβημα, στην αυτοκαταστροφική «διέξοδο» της εξόδου από το ευρώ για να κόψει χρήμα με τις γνωστές δραματικές οικονομικές, εθνικές και γεωπολιτικές επιπτώσεις που έχουν παρουσιαστεί αναλυτικά στο δημόσιο διάλογο.

ο νέος ιστορικός εθνικός και κοινωνικός συμβιβασμός

Φίλη και φίλε, καμιά αυταπάτη δεν είναι πλέον επιτρεπτή. Η χώρα κινδυνεύει να συρθεί σε μια τυφλή, άμορφη αυτοκαταστροφική εμφύλια διαμάχη, όλοι εναντίων όλων, ενώ ισχυροί κύκλοι του ευρωσυστήματος σ’ ένα παιχνίδι με το χρόνο προσπαθούν να επιλέξουν με βάση αποκλειστικά τα δικά τους συμφέροντα την κατάλληλη στιγμή και τους όρους για ένα ελληνικό default.

Έλληνα, σκεπτόμενε πατριώτη ίσως σκεφθείς ότι σου μαύρισα την ψυχή κι όμως, μέσα σ’ αυτό το μελαγχολικό φόντο, μέσα στη γενικευμένη κρίση εμπιστοσύνης και στην αβεβαιότητα για τις εξελίξεις που προκαλεί η απουσία στιβαρής ευρωπαϊκής ηγεσίας, υπάρχει ένα σημαντικό ελπιδοφόρο στοιχείο από το οποίο μπορεί να κρατηθούμε οι Έλληνες και να πετύχουμε την εθνική ανασύνταξη: είναι η στρατηγικής σημασίας επιλογή της συντριπτικής πλειοψηφίας του ελληνικού λαού, του ευρύτερου φάσματος των πολιτικών και κοινωνικών δυνάμεων να αναζητούν ένα εθνικό σχέδιο διαχείρισης της κρίσης και σωτηρίας της χώρας εντός της ζώνης του ευρώ. Είναι η βαθύτερη κατανόησή τους ότι στο σημερινό κόσμο εν μέσω κρίσης η χώρα μας δεν μπορεί να βρει εναλλακτική πηγή δανεισμού.

Σ’ αυτό το ισχυρό στοιχείο μπορεί και πρέπει να θεμελιωθεί εν θερμώ, μπροστά στις ιστορικές αποφάσεις που καλείται να πάρει η χώρα στους επόμενους δύο - τρεις μήνες, ένας ιστορικός εθνικός και κοινωνικός συμβιβασμός. Είναι αδιανόητο εμείς οι Έλληνες να δεχθούμε παθητικά ή αυτοκαταστροφικά να περάσουν πάνω από τα κεφάλια μας, ερήμην μας, αποφάσεις που θα κρίνουν το μέλλον της χώρας μας για μια ολόκληρη γενιά. Η Ελλάδα με ενισχυμένη αξιοπιστία, με γερή πλάτη τον εθνικό και κοινωνικό συμβιβασμό, τη νέα εθνική ενότητα μπορεί να βάλει ζώνη ασφαλείας γύρω από τη χώρα, να διαπραγματευτεί τη βέλτιστη εφικτή εκδοχή στη διαχείριση του χρέους και να διευρύνει τα, έτσι κι αλλιώς, στενά όρια των επιλογών μας. Κανείς δε μπορεί βέβαια να φαντασιώνεται ότι μπορεί να αλλάξει «άλογο»  καταμεσής ενός ορμητικού ποταμού. Να εγκαταλείψει δηλαδή τις συντεταγμένες ευρωπαϊκές διαδικασίες διαχείρισης της κρίσης. Μια ανάλογη επιλογή θα ισοδυναμούσε με εθνική αυτοκτονία.

Πρώτη και θεμελιώδης προϋπόθεση για τον νέο ιστορικό συμβιβασμό θα είναι η δίκαιη και αναλογική κατανομή των βαρών. Η πολιτεία θα πιστοποιήσει με εθνικό γραμμάτιο, την οφειλή της προς τους οικονομικά αδύνατους και θα αναλάβει τη δέσμευση να αποκαταστήσει τις όποιες αδικίες σε βάρος τους σε εύλογο χρονικό διάστημα καθώς θα εξασφαλίζεται η μεγαλύτερη και αναλογική συμμετοχή των «εχόντων» που φοροδιαφεύγουν και θα σταθεροποιείται η οικονομία.

Ο χρόνος τελειώνει. Σε λίγο δε θα μετράμε μήνες αλλά βδομάδες, μέρες, ώρες.

Ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας είναι επείγουσα ανάγκη να ασκήσει με πληρότητα το συμβολικό και διαμεσολαβητικό ρόλο του στην εθνική και κοινωνική συνεννόηση.

Ο Πρωθυπουργός αντιλαμβάνεται ότι δεν μπορεί να σηκώσει το βάρος της ευθύνης των ιστορικών αποφάσεων ολομόναχη μια κυβέρνηση, πάνω σε κινούμενη άμμο, βαλλόμενη πανταχόθεν, με το πιστόλι στον κρόταφο από τους δανειστές για να κρατήσει τον «αναπνευστήρα» της εκάστοτε δόσης.

Τα κόμματα της αντιπολίτευσης, παρά το συνήθη ελληνικό βερμπαλισμό, κατανοούν ότι το πολιτικό παιχνίδι που μας οδήγησε στη χρεωκοπία δεν μπορεί να συνεχιστεί σα να μη συμβαίνει τίποτα με εξυπνακίστικες ατάκες για τα δελτία των οκτώ, ότι η αναξιοπιστία γενικεύεται όταν προσποιούνται ότι έχουν στην τσέπη έτοιμη ανέξοδη την ειδυλλιακή λύση και πως ο πολιτικός ανταγωνισμός έχει ένα όριο, την επιβίωση της χώρας. Πιστεύουμε ότι δεν υπάρχουν πολιτικές δυνάμεις που επενδύουν επί των ερειπίων της πατρίδας.

Τα συνδικάτα δεν έχουν να κερδίσουν τίποτα από τις γενικές αντιμνημονιακές καταγγελίες αλλά αντίθετα πρέπει να εκπροσωπήσουν πειστικά τα συμφέροντα του κόσμου της μισθωτής εργασίας στον αναγκαίο ισόρροπο εθνικό και κοινωνικό συμβιβασμό, να επιβάλουν τη γλώσσα του «κοινωνικού συμβολαίου» στη συμφωνημένη προσαρμογή και διάσωση της χώρας και να εξασφαλίσουν δεσμευτικά το ταξικό μέρισμα από τη σωτηρία και ανάκαμψη της ελληνικής οικονομίας.

Η «αστική τάξη» πρέπει να δώσει ψήφο εμπιστοσύνης στην εθνική προσπάθεια διάσωσης της χώρας με την επιστροφή του κεφαλαίου της από το εξωτερικό, τη διατήρηση των επιχειρήσεών της εντός της χώρας, την αναζήτηση ευκαιριών για καινοτόμες επενδύσεις σε εξωστρεφείς τομείς της οικονομίας.

οι άμεσες κυβερνητικές λύσεις

Ο νέος ιστορικός εθνικός και κοινωνικός συμβιβασμός πρέπει να εκφραστεί άμεσα και στο κυβερνητικό επίπεδο με ασφαλή τρόπο που δεν θα επιτρέπει καμία κυβερνητική παράλυση ή διαταραχή της πολιτικής σταθερότητας εν όψει των πλέον κρίσιμων αποφάσεων για το μέλλον της χώρας. Οι άμεσες εναλλακτικές δεν είναι πολλές τουλάχιστον στη σημερινή συγκυρία.

Ή ανασυντάσσεται και πλαισιώνεται το υπάρχον κυβερνητικό σχήμα με μια εθνική και κοινωνική συμφωνία, με συναπόφαση και συνευθύνη για τα θεμελιώδη ζητήματα της νέας διαπραγμάτευσης με την ευρωζώνη, ενδεχόμενα και με την προσθήκη ενός δύο κατάλληλων προσώπων ευρύτερης αποδοχής σε κρίσιμους κρίκους για το πρόγραμμα διάσωσης.

Ή μετεξελίσσεται σε κυβέρνηση έκτακτης εθνικής ανάγκης με Πρωθυπουργό κοινής αποδοχής τουλάχιστον στο χρονικό διάστημα που απαιτείται για τον οριστικό διακανονισμό του ευρωπαϊκού πλαισίου διαχείρισης του ελληνικού χρέους και την έγκαιρη έναρξη λειτουργίας του νέου Ευρωπαϊκού Ταμείου (ΕSM).

Είναι γνωστά τα συν, πλην και οι δυσκολίες για την πραγμάτωση αυτών των δύο εναλλακτικών λύσεων. Αλλά δεν πρέπει να αποτελέσουν άλλοθι της παθητικότητας και της απραξίας εν όψει των κινδύνων που αντιμετωπίζει η χώρα. Είναι αδιανόητο να παριστάνουμε τους αφ’ υψηλού παρατηρητές και σχολιαστές.

Σε περίπτωση αξιόπιστης και λειτουργικής συναινετικής λύσης πρέπει να οριστεί η ημερομηνία των εκλογών τουλάχιστον ένα χρόνο μετά. Αντίθετα, οι εκλογές σε αυτή την ευαίσθητη συγκυρία είναι πολύ πιθανό να οδηγήσουν σε παρατεταμένη αστάθεια, σε γενίκευση του χάους και της διοικητικής κατάρρευσης, σε απανωτές εκλογικές αναμετρήσεις, σε αναλώσιμες κυβερνήσεις ολίγων μηνών και θα ενισχύσουν την ισχυρή τάση στους εταίρους να εγκαταλειφθεί η Ελλάδα σε καραντίνα προς τη χρεωκοπία και την έξοδό της από το ευρώ. Μην ξεχνάς σκεπτόμενε πατριώτη ότι με τις εκλογές που επιχείρησε ο Ελευθέριος Βενιζέλος εν μέσω μικρασιατικής εκστρατείας επιταχύνθηκε ο δρόμος προς την ολική καταστροφή.

Μακάρι να ήταν άμεσα εφικτή μια ριζική ανασύνθεση της πολιτικής ζωής. Προσωπικά τάσσομαι υπέρ μιας νέας ιδρυτικής φάσης. Ωστόσο αυτό που προέχει είναι να κρατήσουμε το κεφάλι της Ελλάδας έξω από το νερό «μ’ ό,τι υπάρχει» διαθέσιμο «και βλέπουμε», με την ενεργοποίηση όλων των πατριωτικών δημιουργικών δυνάμεων της ελληνικής κοινωνίας.

Μ’ αυτή την αναλυτική εξομολόγηση σκεπτόμενε πατριώτη ήθελα να σε βάλω σε σκέψεις. Κράτα ό,τι εσύ κρίνεις. «Όλο τον κόσμο να ρωτάς, τη γνώμη σου ακολούθα», λέμε στην Κρήτη. Σ’ αποχαιρετώ με την ευαγγελική ρήση: Γρηγορείτε, ποτέ δεν ξέρετε ούτε τη μέρα ούτε την ώρα!

Flash96 - 8/10/11

Flash96 - 8/10/11 (mp3)

Να μας βάλει σε σκέψεις

(πηγή: FT)

Στο τέλος μίας βδομάδας δίχως τελεία

Από αυτό το Σάββατο και κάθε Σάββατο 10 με 11 το πρωί μαζί στον Flash 96. 


Στο τέλος μίας βδομάδας δίχως τελεία.

Ηρωικώς πεσών μεταρρυθμιστής;

Στην ερώτηση αναγνώστη, πού οφείλεται η “μεταρρυθμιστική” αδιαλλαξία ορισμένων υπουργών που ανοίγουν τυφλά μέτωπα και βάζουν όλο τον κόσμο απέναντί τους, η απάντησή μου είναι ότι ελπίζω τουλάχιστον να μην έχουν χτυπηθεί, μπροστά στις πραγματικές δυσκολίες που αντιμετωπίζουν, από το σύνδρομο του “ηρωικώς πεσόντoς μεταρρυθμιστή”

Για λεπτομέρειες βλέπε στο Θηλυκό Πόκερ, “Θρήνος για τον πεσόντα μεταρρυθμιστή” (σ. 224-227).

ΤΑΞΙ: Ένα "μικρό" ζήτημα με θεμελιώδεις προεκτάσεις

Αναγνώστης διερωτάται γιατί αποφεύγω να τοποθετούμαι σε μικρότερα θέματα με τεράστιο όμως αντίκτυπο στην κοινωνική ζωή όπως είναι το ζήτημα του επαγγέλματος των ταξί. Έχει δίκιο. Συγκεντρώθηκα υπερβολικά στο μεγάλο ζήτημα της κρίσης και δεν ήθελα να διαχέεται ο δημόσιος πολιτικός μου λόγος σ’ όλα τα μέτωπα και τελικά σε τίποτα. Αν και συγγραφέας, δημοσιογράφος και πολιτικός φροντίζω, όσο μπορώ βέβαια, να μη μιλώ για θέματα που δεν γνωρίζω καλά. Είναι ό,τι μου έχει απομείνει από την κουλτούρα των μηχανικών. Πρέπει να έχω τουλάχιστον 70% βεβαιότητα για την άποψή μου σ’ ένα ζήτημα. Προς το παρόν θα σας εκθέσω μόνο μερικές γενικές σκέψεις για το επίμαχο ζήτημα της δυνατότητας μεταβίβασης των αδειών ταξί.

• Το «μικρό» θέμα των ταξί ανακινεί ένα κορυφαίο πρόβλημα για την μπαρόκ Ευρωπαϊκή αγορά που καταπνίγει τη μικρή και μεσαία επιχειρηματικότητα καινοτομιών. Δεν υπάρχει εξωτραπεζική και εξωχρηματιστηριακή ανοιχτή αγορά χρηματοδοτών - συμμετόχων σ’ ένα επιχειρηματικό σχήμα. Δηλαδή αν ένας “αποταμιευτής - επενδυτής” θέλει να στηρίξει μια επιχειρηματική πρωτοβουλία ενός νέου καινοτόμου με μια συμμετοχή για παράδειγμα των 200-300 χιλιάδων ευρώ δεν έχει δυνατότητα εξόδου απ’ αυτήν όποτε το επιθυμήσει. Ας πούμε για να συμπληρώσει τη σύνταξή του. Είναι καταδικασμένος σε ισόβιο γάμο ή πρέπει να βρει αδιαφανώς πρόσωπο - αγοραστή της συμμετοχής του πράγμα εξαιρετικά δύσκολο και, συνήθως, αν έχει μεγάλη ανάγκη, εκβιάζεται να την πουλήσει μισοτιμής ή ακόμα και παντελώς απαξιωμένη. Εδώ βρίσκεται η θεμελιώδης υπεροχή των ΗΠΑ στις νέες ανερχόμενες καινοτομικές επιχειρήσεις έναντι της υπερρυθμισμένης Ευρωπαϊκής Αγοράς που είναι καλή μόνο για τις καθιερωμένες ολιγοπωλιακές επιχειρήσεις του status quo (αναλυτικά βλέπε: Μπαίνεις! Πώς βγαίνεις είναι το πρόβλημα στο Λευκό Κοτσύφι - 2008, σελ. 322-332).

Εφιάλτης να βγεις! Εφιάλτης να μεταβιβάσεις! Εφιάλτης να χρεωκοπήσεις! Αν είσαι βέβαια μικρός.

Στην Ελλάδα του 2011 εν μέσω χρεωκοπίας η λογική αυτή πάει να τραβηχτεί στα πιο ακραία επίπεδα κρατισμού. Αν είσαι μεγαλοκαπιταλιστής κι αγοράσεις από το κράτος σε δημοπρασία μια άδεια σ’ έναν τομέα δημόσιου συμφέροντος όπως τηλεόραση, κινητή τηλεφωνία, τηλεπικοινωνίες, ηλεκτροπαραγωγή, υγεία, λιμάνια, αεροδρόμια κλπ. μπορείς να τη μεταβιβάσεις ελεύθερα με βάση την προσφορά και τη ζήτηση σε μια πρόσφορη τιμή. Αν όμως είσαι ταπεινός και βάλεις τις οικογενειακές οικονομίες και το μόχθο της ζωής σου να αγοράσεις μια άδεια ταξί από το κράτος θα είσαι καταδικασμένος εσύ και το σόι σου να είστε δια βίου ταξιτζήδες διαφορετικά θα απαξιωθεί η οικογενειακή σας επένδυση - αποταμίευση! Ό,τι και να συμβεί θα πρέπει να επιστρέψετε στον υπουργό την άδεια. Αυτό είναι το προτεινόμενο κυβερνητικό σχέδιο; Ελπίζω όχι. Άνοιγμα, “απελευθέρωση” μιας αγοράς υπηρεσιών είναι αδιανόητη δίχως ελεύθερη δυνατότητα εισόδου - εξόδου μέσα στα συντεταγμένα όρια και τους κανόνες ενός ρυθμιζόμενου ανταγωνισμού που ορίζει το δημόσιο συμφέρον.

• Όταν σ’ έναν τομέα δημόσιου συμφέροντος λειτουργεί με ευθύνη του κράτους επί δεκαετίες μια διαμορφωμένη, αποκρυσταλλωμένη, “σκιώδης” αγορά αδειών ταξί δεν την υποκαθιστάς με τον αυθαίρετο αγορανομικό κρατισμό των υπουργών αλλά με μια ανοιχτή, ρυθμισμένη, μη προσωπική, sui-generis, δημόσια αγορά αδειών με εύλογη φορολόγηση των συναλλαγών. Ενδεχόμενα με την μορφή απρόσωπης ηλεκτρονικής δημοπρασίας, πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας με εύλογα όρια και κριτήρια, με την πιο απλή και γρήγορη διαδικασία δίχως περιττές γραφειοκρατικές και φορολογικές παρεμβάσεις. Δεν είναι δουλειά ενός υπουργού να ορίζει αυθαίρετα την τιμή μιας άδειας. Φαντάζεστε σ’ αυτή την τρελή χώρα όπου αρκεί η αλλαγή ενός υπουργού της ίδιας κυβέρνησης για να αλλάξει ένας θεμελιώδης νόμος να μεταβάλλεται κάθε τόσο η αγορανομική τιμή της άδειας με εισηγήσεις συνήθως ημιάσχετων συμβουλατόρων; Η δυνατότητα του κράτους να οργανώνει σε τομείς κοινωνικής ευθύνης “εσωτερικές αγορές”, δημόσιες ή ημιδημόσιες, έχει περιγραφεί στην προγραμματική συζήτηση του ΠΑΣΟΚ την περίοδο 2006-2007 (αναλυτικά γι’ αυτές τις sui-generis “αγορές” στα πλαίσια ενός Νέου Δημόσιου Μάνατζμεντ βλέπε Θηλυκό Πόκερ, σ.190-314).

• Θεμελιώδης προϋπόθεση για τη λειτουργία μιας απελευθερωμένης αγοράς είναι η ισχύς των συμβολαίων, η νομική εγγύηση της ιδιοκτησίας, η διασφάλιση των συμφερόντων των μετόχων και συμμετόχων, η ευέλικτη προστασία των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας, η γρήγορη και χαμηλού κόστους απονομή δικαιοσύνης, η μη αυθαίρετη αθέτηση των κανόνων και των υποχρεώσεων από την πλευρά του κράτους.

Γνωρίζω σαν σταθερός πελάτης των ταξί - τουλάχιστον τρεις τη μέρα ταξιτζήδες επί τριάντα χρόνια - εκατοντάδες ανθρώπους που μπάρκαραν, ξενιτεύτηκαν ή πούλησαν την οικογενειακή τους περιουσία για να αγοράσουν μια άδεια ταξί, να δουλεύουν τρεις με τρεις ολημερίς, ολονυχτίς γονείς - αδέλφια σαν μια έσχατη μορφή αποταμίευσης και άμυνας απέναντι σε μια ανεπαρκή ή και ανύπαρκτη συνταξιοδοτική τους κάλυψη. Είναι δυνατόν ένα κράτος, μια κυβέρνηση,  οποιοσδήποτε υπουργός που σήμερα είναι αύριο δεν είναι, να ανατρέψει ριζικά με μια μονοκοντυλιά τον προγραμματισμό μιας ζωής, ένα οικογενειακό σχέδιο αποταμίευσης - επένδυσης; Κάτι τέτοιο θα τίναζε στον αέρα την “ισχύ των συμβολαίων” που είναι όπως είπαμε θεμελιώδης προϋπόθεση μιας ανοιχτής αγοράς υπηρεσιών. Θα παραβιάσει μήπως αύριο η πολιτεία την “ισχύ των συμβολαίων” στην κινητή τηλεφωνία, την τηλεόραση, την ηλεκτροπαραγωγή, τα αεροδρόμια, τα λιμάνια, τα ιδιωτικά νοσοκομεία κλπ.; Και βέβαια όχι.

Να κάνει όμως μια “μαύρη αγορά” διαφανή και δημόσια αγορά, ναι! Να φορολογήσει τις αγοραπωλησίες, ναι! Να βάλει υψηλά στάνταρ, κριτήρια και ενδεχόμενα τιμές αναφοράς, ναι! Να δημιουργήσει συμπληρωματικές αγορές Ειδικής Μίσθωσης, ναι!

• “Απελευθέρωση” ενός κλάδου δε σημαίνει τη δημιουργία μιας ακόμη επαγγελματικής φούσκας που συνήθως αφήνει πίσω της αναρίθμητα κανόνια, μη εξυπηρετούμενα δάνεια, κακή τοποθέτηση της αποταμίευσης, ανεργία, χρεοκοπημένα ταμεία. Χαρακτηριστικό παράδειγμα μέσα στην κρίση ο τραγικός υπερεμπορισμός της ελληνικής οικονομίας. Το άνοιγμα μιας αγοράς πρέπει να υπολογίζει τη συγκεκριμένη “θεσμική μνήμη” της και συχνά, αν δεν προσέξεις, εμφανίζει παράδοξα. Όσο αυξάνεις, για παράδειγμα, τις ιδιωτικές κλινικές αυξάνεις και την τεχνητή ζήτηση ιατρικών υπηρεσιών δίχως να πέφτουν οι τιμές. Όσο αυξάνεις τα χειρουργεία αυξάνεις τις εγχειρήσεις. Όσο πολλαπλασιάζεις τα φαρμακεία, πέρα από ένα εύλογο όριο υγιούς ανταγωνισμού, τόσο μεγεθύνεις τη φαρμακευτική ζήτηση. Αυτό είναι το παράδοξο της φούσκας. Δηλαδή δεν λειτουργεί ομαλά ο νόμος προσφοράς - ζήτησης. Όταν πιέζεις τη φούσκα με υπερρυθμίσεις σ’ ένα σημείο προκαλείς εξόγκωμά της σ’ ένα άλλο, συνήθως χειρότερο. Να μη συμβεί αυτό και στα ταξί.

---

Εδώ σταματώ. Δεν θα σχολιάσω, προς το παρόν, το επίπεδο του κυβερνητικού crisis management σ΄αυτόν τον τομέα επί δύο χρόνια. Ούτε την ποιότητα του συνδικαλισμού ή τη διπλή γλώσσα της αντιπολίτευσης. Ούτε την “πολεμική κουλτούρα” και τις περιχαρακώσεις απ’ όλες τις πλευρές και τις διάφορες όψεις της “στρατευμένης” δημοσιογραφίας στην κάλυψη του θέματος. Εμπιστεύομαι τον Γιάννη Ραγκούση πάνω κι από υπουργό σαν πρώην δήμαρχο της Πάρου, δηλαδή σαν έναν άνθρωπο της πιάτσας, που ξέρει να αναπνέει τον αέρα της πραγματικής αγοράς κι είμαι βέβαιος ότι αποστρέφεται τη μούχλα και τις έμμονες ιδέες ημιμαθών συμβουλατόρων και  “φωταδιστών” καθώς και τις μπερδεψοδουλειές της αιώνιας νομενκλατούρας όλων των πολιτικών χρωμάτων.

Στο Βήμα FM

 
Βήμα FM - 27/9/11 (mp3)

Η Παγίδα

Έρχεται μια στιγμή στη ζωή των ανθρώπων και των εθνών που τη βιώνουν σαν παγίδα. Μια συμπαιγνία προσωπικών και κυρίως απρόσωπων δυνάμεων, πέρα κι από τον έλεγχο σου, σε κρατά «φυλακισμένο».

·  Στην προσωπική μας ζωή έρχεται σε οριακές στιγμές η αιφνίδια συνειδητοποίηση ότι είσαι έγκλειστος σ’ ένα κελί κι όσο προσπαθείς να αποδράσεις, κι όσο δραπευτεύεις, οι τοίχοι του μετατρέπονται, τα όρια απλώνονται, η «φυλακή» μεγαλώνει και συ μένεις φυλακισμένος. Τότε η απόπειρα του δραπέτη να την κοπανήσει γίνεται αξιοθρήνητη εγκατάλειψη. Η μόνη εφικτή ελευθερία, όταν περιορίζονται ή εξαντλούνται οι εναλλακτικές, είναι η ανυπότακτη στωική ελευθερία, η υπερήφανη καρτερικότητα.

·  Στην παγκόσμια ιστορία της πολιτικής συχνά ακόμα και μεγάλοι ηγέτες υποχρεώθηκαν να πουν «αυτή είναι η χειρότερη λύση αν εξαιρέσουμε όλες τις άλλες διαθέσιμες».

·  Στην παγκόσμια οικονομία ακόμα και ισχυροί λαοί αισθάνονται να πέφτουν σε παγίδα. Οι Κινέζοι μισούν το δολάριο αλλά προς το παρόν μη έχοντας άλλη επιλογή, του προσφέρουν 2 τρισεκατομμύρια από τις αποταμιεύσεις τους. Κι οι Αμερικάνοι μισούν την υπερεξάρτησή τους από τους Κινέζους, από το χρήμα και τις εισαγωγές τους. Δεν μπορούν όμως να κάνουν διαφορετικά.

·  Οι Έλληνες τώρα βιώνουν μια ακραία κατάσταση παγίδας. Το ευρώ, που στο μπουμ, στη φάση της ανόδου, στη φούσκα, τους έδινε τη δυνατότητα να δανείζονται φθηνά σαν Γερμανοί, τώρα στην κάθοδο, στο ξεφούσκωμα, στο φαύλο κύκλο ύφεσης – χρέους, λειτουργεί σαν ξένο νόμισμα, γίνεται βαρίδι όπως στην κρίση του μεσοπολέμου «ο χρυσός κανόνας», η αναφορά των νομισμάτων στο χρυσό. Δηλαδή χάνεις τις παλιές ασφαλιστικές δικλείδες – κοπή νομίσματος, υποτίμηση – αλλά αιφνίδια χάνεις και το πλεονέκτημα, τη δυνατότητα φθηνού δανεισμού στις αγορές. Να μένεις στο ευρώ φαίνεται δυσβάστακτο. Να φύγεις αποτελεί ανυπολόγιστη καταστροφή. Η αποπαγίδευση υπάρχει αλλά δεν εξαρτάται μόνο από σένα: ζητάς να σου «κόψουν» χρέος, χρόνο και χρήμα, αντισταθμιστικές νομισματικές και αναπτυξιακές ενέσεις. Πρέπει υπό την «εκβιαστική» δύναμη της κρίσης να πείσεις τουλάχιστον 17 λαούς, 17 κοινοβούλια. Δεν είναι εύκολο. Κι ο Ισπανός, ο Ιταλός ή ο Βέλγος αισθάνεται ότι παγιδεύεται από τους Έλληνες, τους δανείζει πιο φθηνά με την «21η Ιουλίου» απ’ ότι δανείζεται ο ίδιος από τις αγορές. Οι Γάλλοι γίνονται νευρικοί απέναντί μας αφού τα ασφάλιστρα κινδύνου τους (CDS) δείχνουν -παράλογο!- τη Γαλλία να έχει μεγαλύτερη πιθανότητα χρεωκοπίας από την Ταϊλάνδη και την Κολομβία! Παράδοξο, αλλά και οι «Βόρειοι» αισθάνονται παγιδευμένοι από τους άσωτους υπερχρεωμένους «Νότιους», παραβλέποντας τις εγγενείς ανισορροπίες της ευρωζώνης. Μας χρεώνουν τη μολυσματική επέκταση της κρίσης και απαιτούν να μπούμε σε καραντίνα! Η ευλογία, η ιστορική ευκαιρία φαίνεται παγίδα.

Όταν σερνόμαστε ανελέητα από τον αμείλικτο μηχανισμό της τραγωδίας, όταν πέφτουμε στα δίκτυα της συμπλέγματος Ύβρις – Νέμεσις, το χειρότερο είναι ο αυτοτροφοδοτούμενος πανικός , η υστερία, η αυτοκαταστροφική έκρηξη, η κούφια ρητορική, οι σπασμωδικές κινήσεις. Τότε πέφτουμε ακόμα πιο βαθιά στην παγίδα. Η παγίδα τότε γίνεται σίγουρα μακροπρόθεσμα η μοίρα μας. Η φρόνηση απαιτεί την τραγική επίγνωση των ορίων των επιλογών μας και των βαθμών της ελευθερίας μας.

Υστερόγραφο:

·   Φίλος αναγνώστης μου συστήνει: «Ρίξε την Κυβέρνηση: Γίνε ήρωας!» Αγαπητέ φίλε αν έχεις να προτείνεις εδώ και τώρα εναλλακτική πηγή δανεισμού και πειστική εναλλακτική κυβέρνηση «το συζητάμε». Διαφορετικά μου συστήνεις να γίνω όχι ήρωας αλλά επικίνδυνος τυχοδιώκτης την ώρα που η Ελλάδα είναι στο χείλος του γκρεμού και ο χρόνος τελειώνει. Μη μου πεις «δανείσου από του ς Κινέζους». Δεν είναι ανόητοι οι Κινέζοι. Μπορεί να δανείσουν, όπως δήλωσαν επίσημα, μόνο αν υπάρχει ΑΑΑ εγγύηση από του ς Γερμανούς ή Γάλλους! Δηλαδή μας ξαναστέλνουν στους Γερμανούς και στο EFSF.

ΖΗΤΗΜΑ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΚΗΣ ΝΟΜΙΜΟΠΟΙΗΣΗΣ

• Η κρίση χρέους στην Ελλάδα και σε πολλές χώρες της ευρωζώνης προσεγγίζει την οικονομική, κοινωνική και πολιτική καταιγίδα που έχουμε περιγράψει στο Βαμπίρ και Κανίβαλοι (2004). Όσο περνά μάλιστα ο χρόνος θα βλέπετε ότι πίσω από την κρίση δημοσίου χρέους υποβόσκει η δημογραφική γήρανση. Μερικοί έχουμε το ατύχημα να βλέπουμε το εφιαλτικό «έργο» δύο φορές. Τη μια στην ανάλυση μας, στη φαντασία μας, την άλλη στην πραγματικότητα σαν από φθαρμένη, κομμένη κόπια. Πολλοί ενοχλούνται και από τις έγκαιρες προειδοποιήσεις κινδύνου, μια και καταστρέφουν την ατμόσφαιρα της μέθης, και δεύτερη φορά ξανατσατίζονται όταν αυτές επιβεβαιώνονται και συνεπώς καταστρέφονται οδυνηρά  οι συλλογικές αυταπάτες μιας δεκαετίας. Αυτό συνέβη και με τις ύστατες κραυγές αγωνίας ενώπιον του ναρκοπεδίου όπως ήταν η προεκλογική του Ε, Πρόεδρε!.

• Τώρα η κρίση ξεπερνά το κλασικό «τι να κάνουμε;». Αφορά στο «ποιός», «πότε», «πώς». Άντε να πείσεις 17 κοινοβούλια, 17 εκλογικά σώματα και καμιά εξηνταριά κόμματα για να υπάρξει κοινή, αμοιβαία εγγύηση του δημοσίου χρέους και να υπάρξουν μεταβιβάσεις πόρων από τις πλεονασματικές στις ελλειμματικές χώρες. Άντε να πείσεις τον Φιλανδό για το ευρωομόλογο ή τον Γερμανό για να μπορεί η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα να προσφέρει αναγκαία απεριόριστη ρευστότητα στο EFSF, σε κυβερνήσεις και τράπεζες, δηλαδή ουσιαστικά να «κόψει χρήμα». Ίσως η ευρωζώνη με τις 17 κυβερνήσεις να μη μπορεί μόνη της να αντιμετωπίσει την κρίση χρέους και να χρειαστεί συγχρηματοδότηση του EFSF από το G20, τις χώρες του BRIC ειδικά από την πλεονασματική Κίνα. Όλα αυτά όμως θέλουν χρόνο και για μας ο χρόνος τελειώνει. Έρχεται μια στιγμή στη διαχείριση της κρίσης που τίθεται ένα Ζήτημα Πολιτικό Ζήτημα Ηγεσίας σε εθνική, ευρωπαϊκή και παγκόσμια κλίμακα. Ζήτημα Δημοκρατικής Νομιμοποίησης.

• Η Ελλάδα είναι παγιδευμένη σε μια οριακή παράδοξη κατάσταση: να μείνει στο ευρώ θα φαίνεται δυσβάσταχτο λόγω του καθοδικού σπιράλ ύφεσης – χρέους. Να φύγει μόνη της θα είναι καταστροφικό όχι μόνο στο οικονομικό επίπεδο αλλά και στο «γεωπολιτικό» της περιοχής. Να την εξαναγκάσουν σε έξοδο μπορεί να τροφοδοτήσει ένα απροσδιόριστο οικονομικό, πολιτικό, κοινωνικό και νομικό Αρμαγεδδώνα σ’ όλη την ευρωζώνη και ενδεχόμενα την παγκόσμια οικονομία.

• Τα Προγράμματα Διάσωσης, όπως έχουμε αναλύσει, βασίζονται σε μερικές φαντασιωτικές υποθέσεις, σ’ ένα σύστημα αμοιβαίων προσποιήσεων για να δοθεί το δανεικό χρήμα, να «κερδηθεί» χρόνος και «βλέπουμε». Άντε μπας και έρθει η παλίρροια μιας νέας ανάκαμψης στον κόσμο η οποία μαζί με τα υπερωκεάνια θα σήκωνε και τις βάρκες. Αντί όμως για αυτήν έρχεται μια Μεγάλη Συρρίκνωση στην παγκόσμια οικονομία και το κάθε τι γίνεται πια αυτοτροφοδοτούμενος πανικός. Οι κατά συνθήκη προσποιήσεις στην ευρωζώνη δοκιμάζονται, ο φαύλος κύκλος στην Ελλάδα γίνεται ξέφρενος, τα παλίνδρομα κύματα απειλούν να καταπιούν και τη λεγόμενη ιστορική συμφωνία της 21ης Ιουλίου που δεν έχει επικυρωθεί ενώ μερικές δυνάμεις, πέρα από τις γνωστές κερδοσκοπικές, το ξανασκέφτονται μήπως πρέπει να μετατρέψουν την SD (selective default), σε συντεταγμένη D! Οι σχετικές πιέσεις και εντάσεις θα ξετυλίγονται απ’ ότι φαίνεται γύρω από την επόμενη δόση, αρχές Δεκεμβρίου. Πιθανόν το IMF να θέσει πρώτο ζήτημα αξιόχρεου της Ελλάδας, αν δε το μπλοκάρουν έγκαιρα οι Αμερικάνοι για γνωστούς δικούς τους λόγους.

• Η Ελλάδα, έτσι κι αλλιώς βρίσκεται μπροστά σε ιστορικές καταστάσεις που θα κρίνουν την τύχη της για μια ολόκληρη γενιά και συνεπώς χρειάζεται ενισχυμένη δημοκρατική νομιμοποίηση στη διαχείριση της κρίσης. Είναι επείγουσα ανάγκη κάτι να αλλάξει στην κεντρική πολιτική σκηνή ώστε να υπάρξει αποσυμπίεση, να εξελιχθεί ομαλά ο ψυχολογικός κύκλος «άρνηση της πραγματικότητας, θυμός, αγανάκτηση, κατάθλιψη, δημιουργική προσαρμογή και αλλαγή» ώστε τουλάχιστον να αποφευχθεί η ροπή προς το χειρότερο, το αυτοκαταστροφικό σενάριο και να επιτευχθεί τουλάχιστον μια ελάχιστη αναγκαία εθνική και κοινωνική συνοχή ενώπιον των μεγάλων κινδύνων. Οι επιλογές δημοκρατικής νομιμοποίησης των αποφάσεων μπορεί να είναι:

Πρώτη, η κυβέρνηση κερδίζει ντε φάκτο νομιμοποίηση στην κοινωνία για να αποφευχθούν τα χειρότερα. Έχει συμβεί να εκλεγεί κάποιος μ’ ένα πρόγραμμα όπως ο Ρούζβελτ και στη συνέχεια να κάνει «άλλα» λόγω κραχ ή πολέμου και τελικά να έχει στο πλευρό του την ανάδυση μιας σιωπηλής πλειοψηφίας. Σ’ ένα βαθμό το πέτυχε προσωρινά και αυτή η κυβέρνηση όπως έδειξαν οι δημοτικές εκλογές. Ωστόσο για μια σειρά λόγους, όχι μόνο με δική της ευθύνη, απέτυχε να δημιουργήσει στην κοινωνία την τραγική συναίσθηση μιας κοινής μοίρας. Δε συγκεντρώθηκε στο «λιγότερα και καλύτερα» crisis management, στα χειροπιαστά αποτελέσματα αλλά κατά καιρούς χάνεται, μη μπορώντας να ξεκοπεί από τις αρχικές ψευδαισθήσεις της. Έκαψε αρκετό κοινωνικό και πολιτικό κεφάλαιο.

Δεύτερη, μετεξέλιξη σε κυβέρνηση εθνικής ανάγκης, ευρύτερης βάσης, διαφορετικής υφής απ’ αυτήν που πρότεινα προεκλογικά με το Ε, Πρόεδρε!, η οποία πρέπει να έχει θητεία το ελάχιστο ενός χρόνου μέχρι την προκήρυξη εκλογών ώστε να ενταχθεί ομαλά η χώρα στο νέο ευρωπαϊκό ταμείο διάσωσης (ESM 2013). Ενδεχόμενα με Πρωθυπουργό κοινής αποδοχής, με επιφάνεια στην ευρωπαϊκή διαπραγμάτευση, δίχως μεγάλες ανακατωσούρες στο μηχανισμό διοίκησης. Το μειονέκτημα της πιθανόν να είναι ότι όλοι θα βγάζουν την ουρά τους απ’ έξω και θα επιδοθούν σε μια παρατεταμένη ανεύθυνη προεκλογική εκστρατεία. Το πρόβλημα εδώ είναι η γνωστή αθλιότητα του ευρύτερου πολιτικού συστήματος και η απουσία κουλτούρας συνεννόησης και στοιχειωδώς συναίνεσης που θα ενίσχυε τη διαπραγματευτική θέση της χώρας.

Τρίτη, άμεση προκήρυξη εκλογών. Η κυβέρνηση δυστυχώς έχασε το timing να υποβάλλει στο εκλογικό σώμα τη συμφωνία της 21ης Ιουλίου ώστε να αποφασίσει ο ίδιος ο λαός αν θέλει διάσωση εντός του ευρώ ή άμεση χρεοκοπία και αποχώρηση από το κοινό νόμισμα. Το μειονέκτημα αυτής της «καθαρής» λύσης είναι η πολιτική αστάθεια στο κρίσιμο τρίμηνο που ακολουθεί και οι κίνδυνοι μιας τυφλής εξέλιξης προς τη χρεοκοπία και της εγκατάλειψης μας και από πολύτιμους εταίρους. Το κλίμα ήδη έχει γίνει βαρύ για την Ελλάδα στην κοινή γνώμη και παραδοσιακών φίλων μας. Την ανησυχία εντείνει η τυχοδιωκτική ηθελημένη άγνοια της κατάστασης που έδειξε στη Θεσσαλονίκη ο αρχηγός της αξιωματική αντιπολίτευσης και η υψηλού κινδύνου αναφορά του σε ενδεχόμενο διπλών απανωτών εκλογών! Δηλαδή μιας επικίνδυνης περιπέτειας στην πιο τραγική στιγμή του Ελληνισμού μετά το χουντικό πραξικόπημα στην Κύπρο και την εισβολή της Τουρκίας.

Τέταρτη, δημοψήφισμα για να αποφασίσει ο λαός στο ιστορικό δίλημμα διάσωση πάση θυσία εντός του ευρώ ή επιστροφή στη δραχμή. Το μειονέκτημα είναι ότι δεν υπάρχει βιωμένη κουλτούρα δημοψηφισμάτων και είναι πολύ δύσκολο να μορφοποιηθεί με ευρύτερη συναίνεση το σχετικό ερώτημα. Ενδεχόμενα μπορεί να εντείνει τον εθνικό διχασμό ενώπιον των μεγάλων κινδύνων.

Πέμπτη, ανάδυση νέων δυνάμεων έξω από το καθιεριωμένο πολιτικό σκηνικό που θα έβγαζαν τη χώρα από την κρίση. Μέχρι στιγμής όμως και στο αμέσως επόμενο κρίσιμο χρονικό διάστημα, παρά τη ρευστότητα, τις ζυμώσεις, και την αναταραχή, οι δυνάμεις αδράνειας είναι ισχυρότερες και δεν προβλέπεται σύντομα η ανάδυση μιας αξιόπιστης νέας εναλλακτικής πρότασης. Στο μέλλον είναι σίγουρο, αλλά “μακροπρόθεσμα θα είμαστε νεκροί” όπως λέει ο μακαρίτης ο Κέινς.

Όλες αυτές οι επιλογές έχουν σημαντικό ρίσκο αλλά φαίνεται ότι η δεύτερη λύση, υπό προϋποθέσεις, είναι η πιο πρόσφορη και με την ευρύτερη αποδοχή στην κοινωνία και την ευρωζώνη. Λογικά, έτσι είναι, αλλά το παράλογο κυριαρχεί εδώ και καιρό στη ζωή της Ελλάδας.

----

Είναι αυτονόητο ότι το βάρος των εξελίξεων δεν μπορεί να το αναλάβει ένας ή περισσότεροι μεμονωμένοι βουλευτές του ΠΑΣΟΚ στην πρώτη ψηφοφορία για ένα σοβαρό ζήτημα διαφωνίας.

Θα ήταν τυχοδιωκτικό να προκληθούν τυφλές εξελίξεις εν μέσω χρεοκοπίας. Χρειάζεται συνεννόηση και συντεταγμένη κίνηση προς τα μπρος από τις υπάρχουσες πολιτικές δυνάμεις της χώρας.

Μαθητευόμενος μάγος ή μεταρρυθμιστής για κλάματα;

Αγαπητοί φίλοι, αντί να απαντήσω σε επιμέρους σχόλιά σας για διάφορα πρόσωπα και πράγματα της τελευταίας περιόδου θα σας περιγράψω τα χαρακτηριστικά ενός φανταστικού γενικού πολιτικού τύπου που καμώνεται «μεταρρυθμιστής» με διαφορετικά χρώματα. Ο μαθητευόμενος μάγος  δεν είναι συγκεκριμένο πρόσωπο είναι ένας τύπος. Ένα στυλ που συμπυκνώνει μερικές παθολογίες της εποχής, ειδικά της τελευταίας δεκαετίας που μας οδήγησαν στην κρίση.


{ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ 15/9 - 17:50}


Διάβασα μερικά πρώτα σχόλια στο κείμενο και μπορώ να πω ότι πρέπει να έχει κανείς παντελή έλλειψη φαντασίας για να αναγνωρίζει στο άρθρο αυτό μια επίθεση στο Βαγγέλη Βενιζέλο και μάλιστα την ώρα που σηκώνει το σταυρό του μαρτυρίου κόντρα σε οποιοδήποτε ίδιο δελφινικό συμφέρον. Στη συγκεκριμένη περίπτωση μόνον αυτόν δεν αφορά.

---

• Ηθελημένη άγνοια. Δεν ξέρει τι δεν ξέρει. Υιοθετεί βιαστικά όποια μπαλαφάρα μπορεί πρόσκαιρα να εντυπωσιάσει δίχως να νοιάζεται για τις τελικές συνέπειες των επιλογών του. Παραμυθιάζεται από αυθεντίες και κάθε είδους κόλακες - συμβουλάτορες. 

• Χάνει τη μάχη από τα αποδυτήρια. Αυτοϋπονομεύεται από την αντιπολιτευτική τακτική του. Περιφρονεί όλες τις προειδοποιήσεις κινδύνου. Πουλά πριν τις εκλογές ειδυλλιακές εικόνες που συγκρούονται με την πραγματικότητα. Είτε συνειδητά, αν είναι κυνικός, για να μπει πάση θυσία στο κάδρο της εξουσίας ή γιατί έχει λίγο μυαλό και παίρνει πάντα το επιθυμητό για πιθανό ή πραγματικό.

• Αν δεν μπορείς να τα κάνεις καλύτερα, λέει η αλφαβήτα, τουλάχιστον μην τα κάνεις χειρότερα. Κατά κανόνα δείχνει μια ασύλληπτη επινοητικότητα στο δεύτερο. Μεγαλοπιάνεται. Φαντασιώνεται μεγαλειώδεις «μεταρρυθμίσεις» , χάνει τη μάχη στα πιο αναγκαία και στοιχειώδη.

• Κάνε κάτι όσο γίνεται πιο απλά και γρήγορα με την ελάχιστη παρέμβαση της γραφειοκρατίας και των υπερρυθμίσεων. Κι όμως είναι ταλέντο στο να τα μπερδεύει, να ανακατεύει, να επινοεί Ταμεία, Παρατηρητήρια, ΜΚΟ, Αρχές, Επιτροπές, Ινστιτούτα, «open και πράσινα», μηχανισμούς, να βρίσκει πάντα την πιο περίπλοκη διαδρομή.

• Συγκέντρωση στα τελικά αποτελέσματα, ειδικά εν μέσω κρίσης, κι όχι κυνήγι των εφήμερων εντυπώσεων με λαμπρούς «νόμους» στα χαρτιά και περίτεχνες εγκεφαλικές «μεταρρυθμίσεις». Η αδιαφορία για τα πρακτικά αποτελέσματα είναι η δεύτερη φύση του.

• Νόμοι! Νόμοι! «Αχ! Σάκη», είπα κάποτε στον μακαρίτη Πεπονή. «Όλοι οι μαθητευόμενοι μάγοι ονειρεύονται ένα νόμο που θα μείνει στην ιστορία με το όνομά τους».

• Σπέρνει σιτάρι, φυτρώνει βρώμη ή κριθάρι. Αγνοεί τον Νόμο των Ακούσιων Συνεπειών και Πράξεών του. Πάντα κάτι άλλο προκύπτει. Πάντα κάποιοι άλλοι φταίνε για τις αποτυχίες του.

• Ο χρόνος είναι το παν στη διαχείριση μιας καταστροφικής κρίσης αλλά ο χρονικός του ορίζοντας δεν ξεπερνά τις επόμενες εκλογές, καμιά φορά την επόμενη δημοσκόπηση. Είναι εντυπωσιακή η ηθελημένη τυφλότητά του ενώπιον της επερχόμενης κρίσης τα κρίσιμα ειδικά χρόνια 2007-10.

• Ο άνθρωπος μιλά αφ’ υψηλού, από καθέδρας. Μας κάνει και χάρη που είναι υπουργός ή αξιωματούχος. Είναι «φωταδιστής», θέλει να σώσει, να εκσυγχρονίσει την Ελλάδα, αλλά σιχαίνεται τους καθυστερημένους και διεφθαρμένους Έλληνες. Ναι, ένα ατύχημα της ιστορίας τον έκανε πολιτικό ή διοικητή ή συμβουλάτορα σε λάθος γεωγραφικό μήκος και πλάτος του πλανήτη.

• Αγνοεί  ότι ένα αυθεντικό, ανανεωτικό, μεταρρυθμιστικό πρόγραμμα αποτυγχάνει αν δε γειωθεί, μεταβολιστεί, μεταστοιχειωθεί στο βιωματικό, συναισθηματικό, μυθικό υπόβαθρο της λαϊκής ψυχής. Για αυτό έχουμε πλημμύρα από καθέδρας «μεταρρυθμιστών» χαμένων ή αποτυχημένων μεταρρυθμίσεων. Οι «μεταρρυθμιστές» θριαμβεύουν, η Ελλάδα πέφτει σε βαθιά χαράδρα που είναι αδύνατο και τον πάτο να δεις.

• «Ωραίο σχέδιο, παντελώς ανεφάρμοστο», είναι η ειδικότητά του.

• Από το Α υπό προϋποθέσεις πας στο Β, υπό άλλες στο Γ. Μέχρι εκεί μπορείς να κάνεις βάσιμες προβλέψεις. Αυτός μόλις δει το Α, φωνάζει Ω, δίχως να το γνωρίζει. Ένα φτιαχτό Ω που θέλει σώνει και καλά να το φορέσει απ’ έξω καπέλο στην πραγματικότητα η οποία σύντομα το ξεβράζει ή αλλοιώνει το νόημά του. Σχεδίασε ρε φίλε το Α, Β, Γ, άντε πήγαινε μέχρι το Δ, κι άσε το χρόνο, τη δύναμη της προσαρμογής και της αλλαγής, την πρωτοβουλία των ανθρώπων, τον πειραματισμό, την ίδια τη μορφογενετική δύναμη των υποσυστημάτων να σου δείξουν τα επόμενα βήματα.

• Έπαιρνε πάντα τη Φούσκα και την αντεστραμμένη πυραμίδα με τα δανεικά σαν Σύγκλιση με την Ευρώπη. Ανήκει στο λαμπρό Κλάμπ της Σύγκλισης.

• Δεν μαθαίνει ποτέ από τα σφάλματά του. Αν του δώσεις μπόλικο σκοινί θα βρει τρόπο να κρεμαστεί μόνος του. Αν πέσει σε λάκκο θα συνεχίσει να σκάβει. Παρόλα αυτά επιζεί, έχει πολύ ισχυρό ένστικτο αυτοσυντήρησης.

• Αγώνας για το αυτί και την εύνοια του εκάστοτε αρχηγού, είναι βασικός κανόνας επιβίωσής του.  Θέλει ταλέντο να κάνεις τον αρχηγό συμμέτοχο στα σφάλματά σου. Αν δεν σε στηρίξει αδυνατίζει και τη θέση του. Όποιος χτυπά εσένα χτυπά και τον  κηδεμόνα σου. Αυτό ισχύει και για τα ισχυρά ΜΜΕ που σε προωθούν. Αν σε ξεμπροστιάσουν όταν τα κάνεις μπάχαλο πλήττουν και τη δική τους αξιοπιστία. Γι’ αυτό κανείς δεν χάνεται στην αγορά των μαθητευόμενων μάγων.

• Μην τον υποτιμάς. Έχει δυνατή μύτη στις ανακατατάξεις ισχύος, μυρίζεται από μακριά τα ισχυρά κέντρα, φροντίζει να είναι στη σωστή θέση, τη σωστή ώρα. Καταγγέλλει το παλαιοκομματικό μικρό-ρουσφέτι αλλά επιδεικνύει εκπληκτική ικανότητα να τοποθετεί δικούς του ανθρώπους σε επίλεκτες θέσεις, να χρησιμοποιεί τα ευρωπαϊκά «προγράμματα» και το δημόσιο χρήμα για την αυτοπροώθησή του, την οικοδόμηση των «συμμαχιών» του και των μοντέρνων πελατειακών του δικτύων. Τα open gov αυτός τα μασάει.

• Συνήθως φαντασιώνεται ότι είναι Δελφίνος. Πρωθυπουργός σε αναμονή. Ο δελφινισμός είναι το «μεταρρυθμιστικό» του κίνητρο. Η Ελλάδα είναι συχνά μόνο το πρόσχημα.