Ρόδα που γυρίζει στον αέρα;

{Συνέντευξη στη Βασιλική Σιούτη για τον Επενδυτή}

Σε πρόσφατη ερώτησή σας στη Βουλή,  αναφέρατε ότι «ο Υπουργός Οικονομικών είχε δημόσια διαβεβαιώσει ότι μέχρι το καλοκαίρι θα είχε ολοκληρωθεί το Εθνικό Σχέδιο Ανασυγκρότησης και Ανάπτυξης» και τον ρωτούσατε αν σκοπεύει τελικά να το φέρει. Σας απάντησε  ότι μόνο σχέδιο είναι το μνημόνιο. Σας ικανοποίησε τελικά η απάντησή του;

Νευρίασε όταν του είπα ότι ο Βαρβαρέσος, ο προκάτοχός του στη χρεωκοπία πριν 80 χρόνια είχε στο χέρι Σχέδιο Αναδιάρθρωσης της ελληνικής οικονομίας και έτσι ξεστόμισε αυτό που πιστεύει. Πράγματι αθέτησε μια θεμελιώδη δέσμευσή του αλλά τώρα η Κυβέρνηση συρρικνώνει την ιδέα του Εθνικού Σχεδίου σε μια κλαδική προχειροδουλειά αποκλειστικά για το ΕΣΠΑ - φύλλο συκής για να το μοιράσουν μερικά πολιτικά γραφεία και να συνεχιστεί το αιώνιο νταραβέρι ενώ στενεύει απελπιστικά η παραγωγική βάση της χώρας.

Μπορεί αυτό να συμβάλει και στη διαπραγμάτευση με την Ευρωζώνη;

Το Εθνικό Σχέδιο θα εμπεδώσει στα κοινοβούλια, τις κυβερνήσεις και την κοινή γνώμη των εταίρων ότι είναι ανέφικτη η σταθεροποίηση και ανάπτυξη της ελληνικής οικονομίας με το σημερινό επίπεδο ονομαστικού εξωτερικού χρέους και το δυσβάσταχτο κόστος εξυπηρέτησής του. Συνεπώς φέρνει στην ημερήσια διάταξη τη δραστική απομείωσή του, τη σταδιακή μετατροπή σημαντικού μέρους του σε εσωτερικό χρέος και την ανάγκη πρόσθετων ευρωπαϊκών αναπτυξιακών πόρων, το λεγόμενο μικρό έστω Σχέδιο Μάρσαλ.

Επιμείνατε ότι αντί για σταθμισμένη εθνική διαπραγματευτική τακτική το Υπουργείο Οικονομικών πετά επικοινωνιακές ρουκέτες με διαρροές στον Τύπο για πενηντάχρονο ομόλογο.

Η Κυβέρνηση έχει αργήσει να επεξεργαστεί τον “φάκελο” της εθνικής διαπραγματευτικής τακτικής με τα πιθανά σενάρια, τις πιθανές εναλλακτικές λύσεις καθώς οι εταίροι μας θα έχουν διαφοροποιημένες αντιδράσεις, διαφορετικές αντοχές - ανοχές στο χαμήλωμα του επιτοκίου δανεισμού μας. Για παράδειγμα η Γερμανία θα επικαλεστεί συνταγματικά εμπόδια σ’ ένα καθαρό κούρεμα του επίσημου χρέους μας αλλά μπορεί να ανεχτεί ένα επιτόκιο μηδενικό, ονομαστικά του 1%, αφού αυτή δανείζεται ουσιαστικά με αρνητικό επιτόκιο. Αντίθετα αν ξεφύγει η πολιτική κρίση στην Ιταλία και το επιτόκιο δανεισμού της περάσει το 4% δεν είναι εύκολο να συμφωνήσει να μας δανείσει με 1%. Οι “παίκτες” σ’ αυτή τη διαπραγμάτευση είναι πολλοί , γνωστοί και άγνωστοι, προβλέψιμοι και μη, και είναι δύσκολο να προσδιορίσεις τη βέλτιστη διαπραγματευτική τακτική ακόμα και με τα μαθηματικά εργαλεία της “θεωρίας των παιγνίων”. Προσωπικά συστήνω τη μέθοδο εργασίας των τριών και μισό σεναρίων που είχα επεξεργαστεί με το Ε!Πρόεδρε! πριν τις εκλογές του 2009. Το μισό αναφέρεται σε απροσδόκητα συμβάντα μικρής πιθανότητας αλλά με δυσανάλογα μεγάλη επίδραση.

Για ποιο λόγο η πολιτική τάξη, τρία χρόνια τώρα –αν όχι νωρίτερα- δεν συγκροτεί εθνικό σχέδιο εξόδου από την κρίση; Το ίδιο με εσάς ρωτούν σχεδόν όλοι οι πολίτες. Είναι τόσο δύσκολο ή το πολιτικό προσωπικό που διοικεί τη χώρα είναι ανεπαρκές;

Σχηματοποιώ τους υποκειμενικούς και αντικειμενικούς παράγοντες.

Πρώτο: απουσία ηγετικής τάξης ικανής να αντισταθεί με επιτυχία - όχι αυτοκαταστροφικά- στο “πάρτο ή φύγε” των εταίρων. Δεύτερο: “Ρηχότητα των δομών”, κομμάτων, διοίκησης, πανεπιστημίων, “δεξαμενών σκέψης”, επιχειρηματικής τάξης. Τρίτο: “Το Σχέδιο είμαι Εγώ” λένε πρωθυπουργοί, υπουργοί, επιχειρηματίες. Τέταρτο: Ο εθνικός πολιτικός βολονταρισμός  υφίσταται τα όρια -οπωσδήποτε ρευστά- της πολυπλοκότητας, της αλληλεξάρτησης, της ολοκλήρωσης. Και Πέμπτο θα σας απαντήσω με μια άγνωστη εξομολόγηση του Ελευθερίου Βενιζέλου: Λέμε πως ο Τρικούπης ήταν σπάταλος, ο Δηληγιάννης δημαγωγός, ο Γεώργιος αδιάφορος, ο Κωνσταντίνος επιπόλαιος αλλά στο βάθος υπάρχει απουσία εμπεδωμένης ηγετικής αστικής τάξης.

Υπονοείτε ότι οικονομικά και πελατειακά συμφέροντα δεν επιθυμούν να δεσμεύονται από ένα Εθνικό Σχέδιο Ανασυγκρότησης;

Το λέω ρητά. Το Εθνικό Σχέδιο δεν θα είναι ένα ουδέτερο τεχνοκρατικό χαρτί. Το νέο αναπτυξιακό πρότυπο σημαίνει μια νέα διάταξη δυνάμεων, μεταβολή των κινήτρων και της δομής συμφερόντων στην οικονομία και στην ίδια την επιχειρηματική τάξη, δηλαδή κάτι που προσκρούει στη “θρησκεία” του παλαιού στάτους κβο, την οποία εκπροσωπεί, εκούσια ή ακούσια, ο καθιερωμένος βαθύτερος πυρήνας του πολιτικού, τεχνοκρατικού και επικοινωνιακού συστήματος  βρέξει, χιονίσει, λιάσει.

Ενώ η αξιωματική αντιπολίτευση;

Πρέπει να αποδείξει ότι είναι σε θέση να επανασυνδέσει τα “πρώτα βαγόνια” ενός νέου προτύπου με τα “μεσαία” και τα “τελευταία” δίχως να εκτροχιάσει το “τραίνο” και να φορτωθεί τελικά η Αριστερά  μια ιστορικής κλίμακας κατάρρευση. Ένα μεγάλο κύμα διαμαρτυρίας σήκωσε τον Σύριζα ψηλά αλλά τώρα πρέπει να δημιουργήσει εμπιστοσύνη ότι μπορεί να “σερφάρει” και δεν θα τον πάρει από κάτω, να τον καταπιεί μαζί με τη χώρα ή να τον πετάξει στα βράχια όταν έρθει στα πράγματα και υπάρξει έκρηξη των προσδοκιών και των αντιφάσεων.

Θεωρείτε συνεπώς ότι η καθυστέρηση του Σύριζα να αναδειχθεί σε αξιόπιστη εναλλακτική λύση δίνει άνεση κινήσεων και χρόνου στην Κυβέρνηση;

Ασφαλώς! Η σημερινή κυβερνητική διάταξη οικειοποιείται εξ’ αντικειμένου την ανάγκη για πολιτική σταθερότητα, σφετερίζεται την κοινή επιθυμία όλων μας για παραμονή της χώρας στο ευρώ δίχως μοιραίους κλυδωνισμούς και εσωτερικεύει τους ευρωπαϊκούς και διεθνείς συσχετισμούς δυνάμεων προς όφελός της.

Στη συζήτηση στη Βουλή δείξατε ότι κάτι φοβάστε...

Ναι, έχει υποτιμηθεί πάλι στο δημόσιο διάλογο ο κίνδυνος στο τέλος της διαδρομής - με εξαντλημένο πια παραγωγικό δυναμικό - να ανταμώσουμε την αφετηρία, δηλαδή το ολέθριο δίλημμα: ακόμα μια υφεσιακή δανειακή σύμβαση ή επίσημη χρεωκοπία; Ανεξάρτητα από το ποιος θα είναι στην Κυβέρνηση το 2014-2016.

Με την Ελιά τι βλέπετε να γίνεται;  Γιατί γράψατε Ελιά κι ελιά»;

Άλλο Ελιά -το “δένδρο” με γερό κορμό, βαθιές ρίζες και κλάδους- και άλλο οι βρώσιμες ελιές. Στην ιταλική Ελιά υπήρχε ο ιστορικός κορμός του μεταμορφωμένου ιταλικού κομμουνιστικού κόμματος με το τεράστιο ηθικοπολιτικό κύρος και τις βαθιές κοινωνικές ρίζες. Δηλαδή χρειάζεται κοινωνική αντιστοίχιση διαφορετικά  η λεγόμενη κεντροαριστερά θα είναι μια ρόδα που γυρίζει στον αέρα. Ύστερα υπάρχουν κρίσιμα αναπάντητα ερωτήματα στρατηγικής. Ορισμένοι λένε Ελιά και στην ουσία προτείνουν την αλήστου μνήμης τακτική του Ιταλικού Σοσιαλιστικού Κόμματος, του Κράξι. Δηλαδή την προνομιακή - αποκλειστική στην ουσία- συνεργασία με την κεντροδεξιά ή ακόμα και την εκλογική συσσωμάτωση σ’ αυτήν σε πολωτικές συνθήκες υπό μια “ευρωπαϊκή ομπρέλα”. Μοχλοί γι’ αυτή τη σταδιακή μετατόπιση είναι ο δίχως όρια κυβερνητισμός και η τυφλή σύγκρουση με τον Σύριζα.

Ναι, αλλά κινούνται και οι φίλοι του σημιτικού εκσυγχρονισμού

Εύλογο σε ένα βαθμό αλλά αν παρατραβήξουμε αυτή τη λογική είναι σαν το 1909 - ‘10 αντί για τη ριζοσπαστική βενιζελική τομή να μάζευαν υπογραφές οι νοσταλγοί του Τρικούπη για τη συνέχιση του αμφιλεγόμενου εκσυγχρονιστικού εγχειρήματός του.

Το ΠΑΣΟΚ θα μπορούσε να συνεργαστεί με τον Σύριζα όπως συνεργάζεται τώρα με τη Ν.Δ, στην ίδια κυβέρνηση;

Το “όπως” σβήστο. Η σημερινή “συνεργασία” δεν έχει ούτε για τα μάτια του κόσμου προγραμματική συμφωνία.  Αλλά είναι αδύνατο να σχεδιάσουμε το μέλλον της χώρας δίχως τη συγκρότηση ενός νέου ιστορικού κοινωνικού και πολιτικού μπλοκ, το οποίο προϋποθέτει το διάλογο και την προγραμματική σύγκλιση της πιο “ριζοσπαστικής” πτέρυγας της Αριστεράς με τη μετριοπαθή όπως είναι η σοσιαλδημοκρατία ή γενικότερα η κεντροαριστερά. Χρειάζονται υπερβάσεις. Ο Σύριζα πρέπει να υπερβεί την ευκολία να λέει στον καθένα ό,τι θέλει να ακούσει και συνεπώς να αφομοιώσει την κουλτούρα των συγκεκριμένων εναλλακτικών λύσεων. Αντίθετα η κεντροαριστερά πρέπει να απαλλαγεί από το σύνδρομο της αυτόματης ευθυγράμμισης με τους εταίρους και από τον πελατειακό  κυβερνητισμό  πολιτικών και “τεχνοκρατών” παντός καιρού.

Νέα κόμματα βλέπετε;

Οι “μεγαλοφυΐες” που συντονίζουν την επικοινωνιακή υστερία για τη Χρυσή Αυγή, πέρα από τις ανάγκες ενός αυθεντικού αντιφασιστικού μετώπου, ακούσια προετοιμάζουν το έδαφος για μια ενδεχόμενη συντεταγμένη αυτοδιάλυσή της και τη μεταμφίεσή της σ’ ένα πιο κοινοβουλευτικά αποδεκτό εθνικιστικό ακροδεξιό σχήμα. Στον ευρύτερο χώρο της κεντροαριστεράς το σημερινό ΠΑΣΟΚ δεν ελκύει, η ΔΗΜΑΡ είναι έντονα μεταβατικό μόρφωμα, οι παραγοντικές κινήσεις δεν έχουν κοινωνικό αντίκρισμα και συνεπώς υπάρχουν αντικειμενικά οι δυνατότητες για μια ριζική ανασύνθεση του χώρου, μια νέα ιδρυτική πράξη. Η πραγμάτωση όμως αυτών των δυνατοτήτων φαίνεται αυτή τη στιγμή -για μια σειρά υποκειμενικούς λόγους- εξαιρετικά δύσκολη.

Ο Μίκης και το τραγούδι των Σειρήνων

Ο Μίκης και το τραγούδι των Σειρήνων (video)

“ντουφέκι και παζάρι”: η επικαιρότητα του Ελευθερίου Βενιζέλου

Ο Μίμης Ανδρουλάκης τη Δευτέρα (14/10) σε εκ βαθέων εξομολόγηση για τον Μεγάλο Κρητικό. Μια συζήτηση δίχως όρια για όλα: Ο χαρακτήρας. Ανέκδοτα από κρίσιμες στιγμές της ζωής του στις μεγάλες στροφές της ιστορίας. Η οικογένεια. Οι γυναίκες. Κρητικές Επαναστάσεις. Βαλκανικοί Πόλεμοι. Ένωση της Κρήτης με την Ελλάδα. Τύχη και Αναγκαιότητα. Μια βραδιά στο Μέγαρο Μουσικής με αφορμή το βιβλίο του καθηγητή Πολυχρόνη Κουτσάκη “Όταν ήταν ευτυχισμένος” με τη συμμετοχή του Νίκου Παπαδάκη, του ανθρώπου που αφιερώθηκε στην έρευνα για τη ζωή και το έργο των Βενιζέλων.

ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ

Oι EKΔOΣEIΣ ΠATAKH έχουν την τιμή να σας προσκαλέσουν

στην παρουσίαση του καινούριου μυθιστορήματος

του συγγραφέα Πολυχρόνη Κουτσάκη,

βασισμένου στη ζωή του Ελευθέριου Βενιζέλου, με τίτλο:

Όταν ήταν ευτυχισμένος

Η εκδήλωση, που γίνεται υπό την αιγίδα του Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών

και Μελετών «Ελευθέριος Κ. Βενιζέλος» και με τη στήριξη του Παραρτήματος

Αττικής του Ιδρύματος, εντάσσεται στο πλαίσιο του εορτασμού των 100 χρόνων

από την Ένωση της Κρήτης με την Ελλάδα και θα πραγματοποιηθεί

τη Δευτέρα 14 Οκτωβρίου 2013, ώρα 19:30,

στον Πολυχώρο της Μουσικής Βιβλιοθήκης του Συλλόγου

«Οι Φίλοι της Μουσικής», στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών.

(Βασ. Σοφίας & Κόκκαλη)

Παρουσίαση βιβλίου: Μίμης Ανδρουλάκης – συγγραφέας, βουλευτής

Παρέμβαση/Συμμετοχή στη Συζήτηση: Νίκος Παπαδάκης – γενικός διευθυντής

του Ιδρύματος «Ελευθέριος Κ. Βενιζέλος»

Θα ακολουθήσει συζήτηση του κοινού

με τον κ. Μίμη Ανδρουλάκη και τον συγγραφέα.

Διαβάζει ο ηθοποιός και σκηνοθέτης Κώστας Αρζόγλου

Το παλιό νταραβέρι

Το παλιό νταραβέρι - video

Συζήτηση στο Κοινοβούλιο της επίκαιρης ερώτησης του Μίμη Ανδρουλάκη με τίτλο "Σχετικά με την κατάθεση του Εθνικού Σχεδίου Ανασυγκρότησης - Ανάπτυξης" | 11/10/2013

Ελιά και ελιά

Παρεξήγηση. Άλλο Ελιά και άλλο ελιά. Ελιά εννοούμε το "δένδρο" με γερό κορμό, βαθιές ρίζες, πολλούς κλάδους κι όχι βρώσιμες ελίτσες. 'Αλλωστε η ιταλική Ελιά βασίστηκε στο γερό ιστορικό κορμό του μεταμορφωμένου Ιταλικού Κομμουνιστικού Κόμματος με το τεράστιο ηθικοπολιτικό κύρος και τις βαθιές κοινωνικές ρίζες. 

Οι γλάροι

Κατάστρωμα.

“Τι ηλίθιοι αυτοί οι γλάροι” σχολιάζει ο συνταξιδιώτης μου καθώς το πλοίο φεύγει με τους τελευταίους παραθεριστές. “Ξεπατώνονται τζάμπα και βερεσέ παίρνοντας από πίσω τα καράβια”.

“Κάνεις λάθος. Πάνε κι έρχονται δωρεάν. Σερφάρουν με την ελάχιστη δυνατή κατανάλωση ενέργειας στα ανοδικά κύματα αέρα που εκτοπίζει το πλοίο. Εμείς οι άνθρωποι είμαστε ηλίθιοι με τη μίμηση των γλάρων”.

“Γιατί το λες αυτό;”.

“Κι οι άνθρωποι παίρνουν από πίσω τα πλοία. Κι αυτοί καβαλούν τα ανοδικά κύματα δίχως συχνά την ικανότητα να σερφάρουν, δίχως την εσωτερική ενστικτώδη μαγνητική “πυξίδα” των γλάρων”.

“Πες παράδειγμα κι άσε τους γρίφους”.

“Η παγκόσμια κρίση. Οι “γλάροι” πίστεψαν ότι σέρφαραν με ασφάλεια στο ανοδικό κύμα μα αυτό ήταν η φούσκα του χρέους, ιδιωτικού και δημόσιου. Και πριν μερικές μέρες είδα στην τηλεόραση τους φουριόζους “γλάρους” να σηκώνονται με κρωξίματα πάνω από το αμερικανικό πλοίο που έλυνε τους κάβους για τη Συρία αλλά τελικά εκτέθηκαν με τα πρόωρα κρωξίματα. Το πλοίο δεν έφυγε”.

“Ωστόσο αφού οι γλάροι ακολουθώντας το πλοίο εξοικονομούν ενέργεια δεν είναι μια έξυπνη στρατηγική και για τους ανθρώπους;”.

“Ναι, αλλά όχι παντού και πάντοτε. Αν καβαλάς το κύμα και δεν ξέρεις να σερφάρεις σε καταπίνει ή σε πετά στα βράχια. Πράγματι κατά καιρούς πρέπει να αφήνεσαι στη ροή των πραγμάτων αλλά πρέπει να επιλέξεις το κατάλληλο πέρασμα που πας κόντρα στο ρεύμα και κόβεις με σχετική ασφάλεια δρόμο. Αν οι γλάροι πετούσαν συνεχώς κόντρα στον άνεμο θα εξαντλούνταν και θα ψοφούσαν”.

“Κι οι άνθρωποι;”.

“Εξαρτάται αν μιλάς στον ενικό ή στον πληθυντικό. Σαν άτομο, φιλοσοφικά, υπαρξιακά, ναι, μπορεί να είσαι ή να προσποιείσαι ότι είσαι πάντα κόντρα στον άνεμο φτάνει να μην παίρνεις κι άλλους στο λαιμό σου. Στην Κρήτη λέμε μια αγαπημένη μου μαντινάδα:

πάντα μ’ αρέσει να πετώ με κόντρα τον αέρα·

δεν τα διπλώνω τα φτερά κι ας με πετάξει πέρα.

Aυτή είναι μια υπαρξιακή προδιάθεση αλλά όχι παντού και πάντοτε η πραγματική ζωή ακόμα και σε επαναστατικούς καιρούς. Ένας ατομικός ηρωισμός desperado, μισο-πραγματικός, μισο-φαντασιωτικός, αλλά όχι μέθοδος πλοήγησης και ηγεσίας. Αν, ας πούμε, είσαι διαχειριστής αποταμιεύσεων ή κεφαλαίων ενός ασφαλιστικού ταμείου δεν μπορείς να ρισκάρεις να είσαι παντού και πάντοτε contrarian με τα λεφτά των άλλων. Με τα δικά σου κάνε ό,τι θες. Το ίδιο ισχύει γενικά με την ηγεσία σ’ όλους τους τομείς”.

Ο συνομιλητής μου, φιλόλογος, Καθηγητής Πανεπιστημίου, φαίνεται πως βαρέθηκε τη γλαρο-φιλοσοφία και θαυμάζει τώρα τους πραγματικούς γλάρους.

“Κοίτα, οι μπάσταρδοι μας ακολουθούν μια ώρα δίχως καν να κουνούν τα φτερά τους, δίχως κόπο”.

“Ανεμοπορούν. Σκέψου τα αποδημητικά πουλιά που κόβουν χιλιάδες μίλια προσαρμοσμένα στους αεροδιαδρόμους του πλανήτη”.

“Τέλος πάντων, δεν ξέρω από φυσική αλλά παίρνω πίσω τα περί ηλιθιότητας των γλάρων. Τώρα για τους ανθρώπους…”.

Αυτή τη συζήτηση στο κατάστρωμα θυμήθηκα καθώς το γερμανικό πλοίο με το αυτάρεσκο θριαμβευτικό πλήρωμα ανάβει τις δυνατές μηχανές του κι οι σοφολογιότατοι “γλάροι” μας αρχίζουν τα πρώτα κρωξίματα.

Θα επανέλθουμε επί του συγκεκριμένου στο “σύνδρομο του γλάρου” στη νέα φάση διαχείρισης της ελληνικής χρεωκοπίας.

Πιο φουριόζοι και από τους Αμερικανούς

Μερικοί κορυφαίοι το έχουν πιστέψει: οι μεγάλες καριέρες στην Ελλάδα απαιτούν να είσαι πιο Αμερικανός από τους Αμερικανούς. 

Aφιέρωμα στον Μίκη

 ΠΥΡΟΒΟΛΗΣΤΕ ΤΑ ΡΟΛΟΓΙΑ! 

για τον Μίκη, τον Τελευταίο Διόνυσο

 

Το αυτοκίνητο στριγγλίζει στις στροφές στην ανηφόρα Ηγουμενίτσα - Γιάννενα και αιφνίδια, καθώς ο Μίκης διασταυρώνει τις μάχες του ΕΛΑΣ με τις παλαιές στο Μπιζάνι, βρίσκεται κρεμασμένο μέχρι τη μέση πάνω σ’ ένα βαθύ γκρεμό. “Ξέρεις, όταν ήμουν πέντε χρονών πήρα φόρα από την ταράτσα μας στο Γαλατά να πηδήξω στη θάλασσα. Πίστευα ότι μπορούσα να πετάξω. Γκρεμοτσακίστηκα”. Διαρκής αγώνας ενάντια στο νόμο της βαρύτητας. Το ανέφικτο της ιδανικής επανάστασης. Το ανέφικτο του τέλειου έρωτα. Στα Γιάννενα θα θυμηθεί πως εκεί κατούρησε το παντελόνι του Ελευθέριου Βενιζέλου όταν τον πήρε στα πόδια του στο σπίτι τους. Ο Μεγάλος Κρητικός είχε πει εκείνη τη χρονιά “αχ, μωρέ σύντεκνε! Αν μου ‘λεγες πριν 20 χρόνια να μεταφέρω τα Λευκά Όρη μέσα στα Χανιά, θα σου έλεγα: ναι, μα το θεό, μπορώ. Μα τώρα...”. Ο επαναστάτης του Θερίσσου αναγνωρίζει τα όρια του συσχετισμού των δυνάμεων, τα όρια της πολυπλοκότητας και της διεθνούς αλληλεξάρτησης. Ο “βολονταριστής” για τους αμύητους Μίκης λογαριάζει καλύτερα από τους συμβατικούς πραγματιστές τους περιορισμούς της πραγματικότητας την ίδια στιγμή που τους αψηφά και τους ξεπερνά στην πολιτική και μουσική του φαντασία. Τη νύχτα απορροφήθηκε με το βλέμμα στη λίμνη και ψιθυρίζει “Είμαι τάνκερ στη λίμνη των Ιωαννίνων. Αυτό είναι το δράμα μου.”

***

Στην Κέρκυρα, την προηγουμένη, άκουγε κοντά τρεις δεκαετίες μετά τον αντίλαλο των πυροβολισμών και τις οιμωγές των εκτελεσμένων συντρόφων από το νησάκι Λαζαρέτο. Νυχτερινό μπάνιο στον όρμο της συντρόφισσας Εύας. Ο “Ψηλός”, όρθιος κι ασάλευτος, παραδίδεται στην αστροφεγγιά. Πυθαγόρεια σιωπή. Καιρός του σιγάν. Στ’ αυτιά του μια συμπαντική μελωδία και κείνος να λύνεται, να ελαφραίνει, να απλώνεται, να διαστέλλεται, να αιωρείται, να αραιώνει ως το μηδέν και το άπειρο, να γίνεται σύννεφο. Πόση ώρα έμεινε σ΄αυτή τη γαλαξιακή εγκατάλειψη; Εμένα με πήρε ο ύπνος στην άμμο.

Το πρωί ένας άλλος Μίκης με διαβολικό κέφι. Σμήνη τουριστών με δίσκους στα χέρια τον περικυκλώνουν και ζητούν υπογραφή. “Οι κυρίες σε μένα και οι κύριοι στον ξακουστό τραγουδιστή μου Γρηγόρη Μπιθικώτση και δείχνει εμένα”. Υπέγραφα σαν Γρηγόρης και παρατηρούσα τη βακχική ανταλλαγή ανάμεσα στα μάτια του Μίκη και των γυναικών. Η ερωτική του μανία! “Τα πιο μεγάλα αγαθά”, λέει ο Σωκράτης στον Φαίδρο, “μας έρχονται δια της μανίας”. Όταν κατέβαινε από το αεροπλάνο τις μέρες που έπεσε η δικτατορία του φώναξα μέσα από το πλήθος “Ψηλέ, σου οφείλομε τα κορίτσια μας”. “Θέλω ποσοστά”, αντιφώνησε. “Έχεις το 51% σ’ ό,τι κατορθώσαμε εμείς οι νεότεροι στο αντιδικτατορικό κίνημα”. Είχε φτάσει μέσα στην πιο βαθιά νύχτα της τυραννίας στα χέρια μου φρέσκια η κασέτα από τη Ζάτουνα που κόπιαρα σε εκατοντάδες αντίγραφα και έγινε ο μυστικός αρραβώνας στο “πάλης ξεκίνημα, νέοι αγώνες” της δικής μου γενιάς. Κι ύστερα στην απομόνωση στις εφιαλτικές ώρες άντεξα μόνο γιατί τραγουδούσα μαζί του Όταν σταματήσει ο χρόνος το κελί μου γεμίζει μήνες... γεια σου Ακρόπολη, Τουρκολίμανο, οδός Βουκουρεστίου... πέντε δισεκατομμύρια γαλαξίες σε πέντε μέτρα, σε πέντε μόνο μέτρα από το κελί μου.

***

Ο Μίκης πατά γκάζι. Πέρσι στον ίδιο δρόμο Αθήνα - Πάτρα κάηκε η μηχανή. Ξανά μια ξέφρενη αφήγηση, το χθες σε άπειρες παραλλαγές, οι χαμένες μάχες, οι χαμένες ιδέες, οι χαμένοι σύντροφοι, οι χαμένες γυναίκες. Στο Κιάτο άρχισε να ψιχαλίζει κι η διάθεσή του αλλάζει. Τραγουδάμε μαζί Μοιρολόι της βροχής, βράδυ Κυριακής... του κοινού αγαπημένου φίλου Τάσου Λειβαδίτη. Παλικάρι χλωμό σ’ ηύρανε νεκρό στο παλιό σταυροδρόμι. “Πιάσε” το Μάνα μου και Παναγιά, πάλι του Τάσου κι εγώ σε μπιθικοτσιακό σόλο κλαίει η μάνα μου στο μνήμα, κλαίει, κλαίει κι η Παναγιά... Κι ύστερα μαζί Μια νυχτερίδα στη σκεπή... του Μάνου Ελευθερίου και του Νίκου Γκάτσου Σήμερα βράδιασε νωρίς. Όμως το πρωτοβρόχι γίνεται καταιγίδα, ο δρόμος ποταμός, το αμάξι ζορίζεται και στην Αιγιάλεια παρκάρουμε αναγκαστικά στην άκρη του δρόμου. Έχει βυθιστεί στον εαυτό του. Βουλιάζει εντός του. Πάλι η πυθαγόρεια σιωπή. Σημάδι κάτι γεννά. Μια μυστική μελωδία στο πρόσωπο, στα χείλη του. Η συμπιεσμένη ενορμητική του ενέργεια μετουσιώνεται αυτή τη στιγμή σε δημιουργία. Σ’ ένα πακέτο “Άσσο” δίχως φίλτρο σημειώνει το μουσικό μοτίβο. Κι ύστερα από λίγο στρέφεται σε μένα απότομα με τη γνωστή θεατρική του οργή “εσένα θα βάλουν να γράψεις τον επικήδειό μου. Το Κόμμα θα υμνήσει τη συμβολή μου με ένα σωρό “ωστόσο”, “αλλά”, “παρά”. Λέγε αμέσως τι θα γράψεις. Θέλω τώρα να τ’ ακούσω...”. “Ξάπλωσε”, του απαντώ σοβαρά και καθώς πατά το κουμπί που κατεβάζει το κάθισμα, που ‘χει δει κι αν έχει δει πράματα και θάματα, βγαίνω στη βροχή κόβω σκίνα, μυρτιές, κουμαριές στολισμένα με τους καρπούς τους, τα τινάζω και τα απλώνω πάνω του. Μια πλημμυρίδα ιδεών, συμβάντων, μελωδιών ξεσπάει μέσα μου. Λόγος και τραγούδι. Ο κόσμος χωρίς εσένα. Σκέψου τη ζωή να τραβά το δρόμο της κι εσύ να λείπεις (Ρίτσου). Εκείνος που μας χάθηκε μην είναι μέσα στο κρασί... μην είναι πρωτοβρόχι (Χριστοδούλου). Η Ρίζα. Οι περιπέτειες της Αντίστασης και της Αριστεράς. Οι διαψεύσεις. Χάθηκα μέσα στους δρόμους που μ’ έδεσαν για πάντα (Γιάννη Θεοδωράκη). Δρόμοι που χάθηκαν, γωνιές που στάθηκα... πικρό το βράδυ φτάνει (Λειβαδίτη). Δρόμοι παλιοί π’ αγάπησα και μίσησα ατελείωτα (Αναγνωστάκη). Οι ουτοπίες. Στης νύχτας το μπαλκόνι παγώνει ο ουρανός κι είναι η αγάπη σκόνη και τ’ όνειρο καπνός (Γκάτσου). Οι ψευδαισθήσεις. Σου είπαν ψέμματα πολλά... Πού πας με ψεύτικα όνειρα; Καιρός να κλάψεις, καιρός να δεις (Μίκη). Οι φίλοι. Και δε μίλησε κανείς, τέτοιες ώρες τι να πεις με τη φωνή του Καζαντζίδη. Ο Μίκης έχει αποκοιμηθεί. Ο ύπνος σε τύλιξε, σαν ένα δένδρο, με πράσινα φύλλα (Ελύτη). Το ανέφικτο, το ανικανοποίητο. Ποτέ, ποτέ, ποτέ δε θα μπορούσα να ξεδιπλώσω όλες τις σημαίες (Μίκη). Το χρώμα του με πανικοβάλει. Ο Ήλιος εβασίλεψε, Έλληνά μου (Καζαντζάκη). Ασάλευτος, μήτε την ανάσα του δεν ακούω. Κι όταν ξυπνά συνεχίζει να ονειρεύεται. Σε χώρα μακρινή και αρυτίδωτη τώρα πορεύομαι... ιδού ας ακολουθήσουνε τα βήματά μου (Ελύτη). Έχει βιώσει την αποχαιρετιστήρια πομπή του. Σε τακτά διαστήματα κάνει τη δική του κάθοδο στον Κάτω Κόσμο. Το βράδυ ξεσηκώσαμε την Πλατεία Γεωργίου. Πέταγε. Γλεντήσαμε μετά στα Ψηλά Αλώνια. Φύγαμε με δυο νεαρές ποιήτριες της Αχαΐας για το Βραχάτι. Μίκης, ο τελευταίος Διόνυσος, ο θνήσκων και αναγεννόμενος θεός.

***

Βραχάτι - Αθήνα. Μόλις έχει πέσει η δικτατορία. Κοιτάζει με έκσταση το διυλιστήριο. “Είναι έργο τέχνης” μου λέει ο φουτουριστής μπολσεβίκος. Κι ύστερα ξανά και ξανά: Η μάχη του Στάλινγκραντ. Η μάχη του Λένινγκραντ. Η μάχη της Αθήνας. Δεκέμβρης του ‘44. Μακρόνησος. Η πρώτη νύχτα της απριλιανής δικτατορίας. “Ξέρεις στη Σορβόνη οι αριστεριστές με πέρασαν από λαϊκό δικαστήριο. Ζωντανός, άρα ένοχος. Προδοσία το ενιαίο αντιδικτατορικό μέτωπο! Προδοσία οι αναγκαίοι προωθητικοί συμβιβασμοί για τη δημοκρατία! Αριστερισμός, παιδική αρρώστια του κομμουνισμού (Λένιν). Το ξέρω δε μου συγχωρούν στην Αριστερά ότι επέζησα”. “Μίκη, η ενότητα και αναγέννηση της Αριστεράς χρειάζεται για εξιλαστήριο θύμα ένα ιερό τέρας. Εσένα! πρέπει να επαναλάβουμε τη σκηνή της δολοφονίας του Ιούλιου Καίσαρα. Θα πυροβοληθείς στη Θεσσαλονίκη σε μια λαϊκή όπερα με τον Μπιθικώτση και τον Καζαντζίδη. Ένας Αρτεμίδωρος θα σου δώσει στο αεροδρόμιο ένα γράμμα που θα σου αποκαλύπτει τη συνωμοσία μα εσύ θα το αμελήσεις”. Έτσι έγραψα τότε το αφήγημα Το Τραγούδι του Νεκρού Αρχηγού. Χαμογέλασε πικρά. Η μνησικακία προς τους ζωντανούς, η μυθοποίηση των πεθαμένων. Τραγουδήσαμε το Έφτασες αργά του Μανόλη Αναγνωστάκη. Άργησες πολύ και το ‘χασες το τρένο, άργησες πολύ δε σε περιμένω.

***

Βόλος, Λάρισα, Καρδίτσα, Τρίκαλα, Θεσσαλονίκη, Σέρρες. Κίνηση για την Ενότητα της Αριστεράς. Για μας μιας Νέας Αριστεράς. Πατά γκάζι κι εγώ στη θέση του συνοδηγού, θαρρείς στην όχθη ενός άγριου ποταμού που κατεβάζει νερά, κορμούς, χώματα, πέτρες, σώματα να κτίζω “υδροηλεκτρικά” φράγματα, μ’ αυτός κάθε τόσο να τα γκρεμίζει και να συνεχίζει ακάθεκτος την ελικοειδή ανυπόμονη διαδρομή του προς τη μεγάλη θάλασσα. Άλλες φορές τρυπούσε τα βουνά, άνοιγε στοές κι εγώ ένας μηχανικός ορυχείων να ξεδιαλέγω τα ακατέργαστα διαμάντια από τα μπάζα. Υπήρξε, με τη δική του επιστήμη και τέχνη της υπερβολής, της απόλυτης αντιστροφής του “μηδέν άγαν” σ’ ένα ρεαλισμό δίχως όρια, με τη δική του Θεοδωρακική μυθολογία και μεθοδολογία της μεταφοράς και της ελληνικής ειρωνίας, ένας ακούραστος παραγωγός νέων πολιτικών ιδεών. Εισηγητής νέων καταστάσεων που αιφνιδιάζουν και σοκάρουν. Κι όταν οι πολλοί με χίλια βάσανα και πολλές εκπτώσεις τις υιοθετούσαν και έτρεχαν όλοι μαζί σαν κοπάδι στην ίδια κατεύθυνση εκείνος κόντρα στο ρεύμα διάλεγε την αντίθετη πορεία. Όταν οι ιδέες του γίνονταν mainstream σύμβαση, καθιερωμένο αναμάσημα εκείνος πετούσε ένα θεόρατο βράχο στα τελματωμένα νερά. Ακόμα στ’ αυτιά μου βουίζουν, τόσες δεκαετίες μετά, οι παθιασμένες ιδέες του για μια ενωμένη Ευρώπη και μια νέα ευρωπαϊκή αριστερά. Ήταν ο προσωπικός φίλος του Μιτεράν, του Μπερλινγκουέρ, του Μαρσαί, του Πάλμε, του Μπραντ, αυτός που συνάρπαζε τα πλήθη στη Ρώμη, το Παρίσι, το Λονδίνο, το Ανατολικό και Δυτικό Βερολίνο και πραγμάτωνε μια νέα ψυχική ενότητα της Ευρώπης, αυτός που πάντρεψε τον Μπετόβεν και τον Μπαχ με το Υπερμάχω, τον Ερωτόκριτο, το Πότε θα κάνει Ξαστεριά, τη Συννεφιασμένη Κυριακή, ο πρώτος των πρώτων Ευρωπαίος και παγκόσμιος πολίτης. Κι όμως όταν οι Έλληνες μέθυσαν με το εύκολο κοινοτικό χρήμα και αποκοιμήθηκαν με την ψευδαίσθηση μιας γραμμικής, σιδηροδρομικής σύγκλισης με την Ευρώπη, κι όταν οι από καθέδρας περισπούδαστοι, Έλληνες και ξένοι, βάδιζαν επί χρόνια αμέριμνοι στην καταστροφή εκείνος πήρε τον αντίθετο δρόμο. Επέστρεψε εκεί που ξεκίνησε, σ’ έναν παράφορο αντιστασιακό πατριωτισμό με δανεικό άρωμα από τα μέτωπα παλαιότερων πολέμων. Όταν στραβώσει η βέργα από τη μια μπάντα την τραβά με βία αντίστροφα. Αυτή είναι η Θεοδωρακική διαλεκτική κι όποιος κατάλαβε κατάλαβε το νόμο της αντίφασης. Είναι αλχημιστής δεν είναι λογιστής. Είναι “Κρητικός”, πάει να πει δε βουλώνει τα αυτιά του με κερί, δε δένεται στο κατάρτι, αρπάζει τις Σειρήνες - ιδέες, μελωδίες, γυναίκες- τις φέρνει στο κατάστρωμα, τις γλεντίζει, ταξιδεύει μαζί τους.

***

Από τη Σητεία ως τα Χανιά, περιοδεία φωτιά. Άγιος Νικόλαος. Ιεράπετρα. Αρχάνες. Ηράκλειο. Ανώγεια. Ρέθυμνο. Χαλέπα. Κάνδανος. Γαλατάς. Οι τάφοι. Παραγγελιά: “το πλοίο που θα με φέρει τελευταία φορά να σιμώσει αργά τρυφερά στη στεριά”. Μαύρο Καράβι. Μαυροπούλι. Μαυρομάνικο μαχαίρι. Μαύρα ρούχα. Μαύρα μάτια. Μαύρα ρόδα. Βγάλτε τα μαύρα πανιά (Γιάννη Θεοδωράκη). Κάποτε θα ‘ρθει ένα πρωί ο Μαύρος Καβαλάρης. (Μάνου Ελευθερίου). Αναφορά στους παππούδες - καπετάνιους στις κρητικές επαναστάσεις. Ό,τι απόμεινε από τον αρχέγονο, άναρχο, ανυπότακτο, ελεύθερο καβαλάρη των Ορέων “Είμαι η Κρήτη”, φωνάζει στο Αρκάδι ο καπετάν Μιχάλης κι αυτοκτονεί. Ο Καζαντζάκης δεν ξεγελιέται “Ο Μιχάλης έχει ένα δαίμονα μέσα του που δεν είναι η Κρήτη”. Μέσα στο Μίκη, καπετάν Μιχάλη, υπάρχει ένα παθιασμένο, πένθιμο, αχόρταγο, ηρωικό, παράλογο, απελπισμένο πρωτεϊκό Εγώ. Ο ήρωας διασαλεύει το συλλογικό ήθος. Σκοτώστε τον! Κρήτη, η μεγάλη του πληγή. Η Κρήτη τον "πρόδωσε"! Ακολούθησε έναν πατρινό, τον Ανδρέα Παπανδρέου. Κρης τον Κρήτα. Αριστερός τον αριστερό. Το άρωμα της προδοσίας παντού. Μη με προδώσεις. Φίλοι κι εχθροί θα του ζητούν, κατάματα θα σε κοιτούν, μη με προδώσεις (Γιάννη Θεοδωράκη). Πάψε Μίκη να μηρυκάζεις τις τοξίνες της προδοσίας. Κανείς ποτέ δε σε πρόδωσε γιατί ποτέ δεν πρόδωσες τον εαυτό σου. Ζητούσες τα πάντα μα οι άνθρωποι δεν είχαν τα πάντα. Εσύ ικέτευες εμάς τους μαθητές σου κατά καιρούς να σε “εγκαταλείπουμε”, να βρούμε τους εαυτούς μας, το δικό μας δρόμο, να γίνουμε αυτόφωτα άστρα. Εσύ μας παρότρυνες! “Πρέπει να χωρίζουμε για να ξανασμίξουμε”. Κι εμείς άπληστοι σου ζητούμε τα πάντα. Μα πόσες φορές το εσωτερικό σου κάλεσμα, το εσωτερικό σου ρολόι θα μπορούσε να συγχρονιστεί με το ρολόι μιας ιστορίας που άλλαζε με ξέφρενη αστρική ταχύτητα; Έχεις ξεπεράσει το ανθρώπινο μέτρο και το ξέρω καλά πως σαν τον συμπατριώτη μας τον Επιμενίδη, τον καθαρτή, θα διακόπτεις τον ύπνο σου στους αιώνες και θα επιστρέφεις όταν χρειαστεί σε διαφορετικούς τόπους σε διαφορετικές εποχές. Τώρα πρέπει να μείνεις μόνος και να θυμηθείς και πλατανόφυλλα να φέρεις και να γράψεις. Κι εμείς θα ξανατραγουδούμε μαζί σου όπως τότε στο φρούριο Φιρκά, στα Χανιά, εκεί που στον βομβαρδισμό του 1897 από τις “προστάτιδες δυνάμεις” ο βρακοφόρος Καγιαλές έκανε το κορμί του ιστό της σημαίας:

Πυροβολήστε το χρόνο, σκοτώστε το χρόνο.

Ο χρόνος εκτός νόμου (Μίκης).

Πρωτομαγιά 2013

Το Πυροβολήστε τα ρολόγια προορίζεται αποκλειστικά για το τιμητικό τεύχος της Οδού Πανός για τον Μίκη Θεοδωράκη

Η νέκυια του Ανδρέα Παπανδρέου

Η νέκυια του Ανδρέα Παπανδρέου - απόσπασμα από το "Όπλων Κρίσις - Νεκρικοί διάλογοι για την Αριστερά"

Οπλων Κρίσις - Η νέκυια του Ανδρέα Παπανδρέου

Είναι αργά για δάκρυα

Είναι ίσως αργά για δάκρυα αγαπητέ Μάρτιν Σουλτς, Πρόεδρε του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου. Οι επιφανείς των ευρωπαϊκών θεσμών - Κομισιόν, Ευρωκοινοβούλιο, Ευρωκρατία - κλείνατε τα μάτια συνειδητά τα τελευταία χρόνια στους λομπίστες συναδέλφους σας πρώην επιτρόπους, ευρωβουλευτές, ευρωκράτες της Amazon, Google, Facebook, Apple, Microsoft οι οποίοι εξαγόραζαν με πολλά εκατομμύρια τη σιωπηρή χαλάρωση της νομοθεσίας για την προστασία των προσωπικών δεδομένων προς όφελος των εταιριών αυτών και όπως ήταν βέβαιο και των συνδεόμενων με αυτές μυστικών υπηρεσιών των ΗΠΑ. Σιωπήσατε προκλητικά όταν ο πρόεδρος Μπους υπέγραφε θανατικές καταδίκες χωρίς καμία δικαστική επικύρωση και τηλε-εκτελέσεις με χρήση drones. Μήπως δεν ξέρατε ότι ο Δημοκρατικός πρόεδρος Ομπάμα, ο οποίος αυτές τις μέρες κάνει συναισθηματικές ασκήσεις με την υγεία του Μαντέλα, εξελίχθηκε στον κατ΄ εξοχήν πρόεδρο της CIA  ενώ ο υιός Μπους ήταν των γερακιών του Πενταγώνου;

Όσον αφορά τις κυβερνήσεις και τις πολιτικές ελίτ της Ελλάδας είναι ίσως μάταιο να θέτεις καν ερωτήματα. Ζουν, ας το πω μεταφορικά, στον “αστερισμό Χάρβαρντ”.

Υπάρχουν μάλιστα μερικοί τόσο ανόητοι άνθρωποι εδώ κι εκεί, δεξιά κι αριστερά που φαντάζονται ότι για να κάμψουμε τη γερμανική πολιτική λιτότητας πρέπει να συμμαχήσουμε και να πρακτορεύουμε την αμερικανική πολιτική στην ευρύτερη περιοχή μας.